ALFA
I valfaget produksjon for scene får du høve til å utforske dans, musikk og drama på ulike måtar. Gjennom praktiske øvingar kan du prøve seg fram, samarbeide og finne kreative uttrykk. Målet er å utvikle både eigne ferdigheiter og forståing for korleis dei tre kunstformene kan kombinerast i ei framsyning. Du får vere med på heile prosessen frå idé til framføring, og lærer å bruke kropp, stemme og musikk til å skape stemningar og forteljingar på scenen.
Dans
Dans er noko menneske har drive med i tusenvis av år, og det er framleis ein viktig del av kulturen vår i dag. Når vi dansar, brukar vi kroppen til å lage rytmiske rørsler. Nokre gonger gjer vi det til musikk, andre gonger utan. Dans kan sjåast på som både kunst og kultur, men òg som ein måte å uttrykkje seg på. I gamle dagar blei dans ofte brukt i religiøse ritual, der menneske dansa for å ære gudane eller for å markere viktige hendingar i livet.
Det finst mange ulike typar dans. Nokre dansar har veldig strenge reglar. Der må du følgje faste steg og mønster, og det er lite rom for å leggje inn din eigen stil. Andre danseformer gir mykje fridom, der du sjølv kan bestemme korleis du vil røre deg, så lenge kroppen klarer det. Moderne dans, hiphop og improvisasjon er døme på slike friare former.
Når ein skal setje saman ein dans, kallar vi det koreografi. Det betyr eigentleg å bestemme kva rørsler dansarane skal gjere, og i kva rekkjefølgje. Ein koreograf er den som lagar denne planen, nesten som ein regissør for dans. Koreografi kan vere heilt fast og følgje reglane til ein bestemt dans, eller den kan vere meir open og gi rom for eigen tolking.
Å danse krev mykje av kroppen. Du må ha koordinasjon for å få alle kroppsdelane til å samarbeide. Du treng uthald for å orke å danse lenge, fleksibilitet for å kunne gjere ulike typar rørsler, og styrke for å halde ut dei fysiske utfordringane. Men dans handlar ikkje berre om det fysiske. Gjennom dans kan ein vise kjensler og stemningar – glede, sorg, sinne eller ro.
Dans er òg ein aktivitet som skaper fellesskap. Når vi dansar saman med andre, kan vi kjenne at vi er ein del av noko større. Enten det er på ei scene, i eit dansestudio eller på eit festgolv, gir dans oss ei kjensle av å høyre til og å dele noko med dei rundt oss.
Lydstrøm: YouTube
Lydstrøm: YouTube
Lydstrøm: YouTube
Lydstrøm: YouTube
Lydstrøm: YouTube
Lydstrøm: YouTube
Lydstrøm: YouTube
Musikk
Når vi snakkar om musikk, tenkjer vi ofte på instrument som gitar, piano eller trommer. Men det er lett å gløyme at stemmen også er eit instrument – og det er faktisk det instrumentet du alltid har med deg. For å få mest mogleg ut av stemmen, er det lurt å lære seg sangteknikk.
Sangteknikk betyr rett og slett at du lærer korleis du kan bruke stemmen på ein sunn og god måte. Målet er ikkje berre å synge fint, men også å passe på at du ikkje øydelegg stemmen din. Med god teknikk kan du nå høgare tonar utan å presse, synge djupare tonar utan å miste kontrollen, og få meir klang og fylde i lyden. Mange opplever også at dei blir tryggare når dei syng framfor andre, fordi dei veit at dei kan stole på stemmen sin.
Det finst ikkje berre éin type sangteknikk. Ulike sjangrar, som pop, klassisk eller rock, har sine eigne krav til korleis stemmen skal brukast. Likevel finst det nokre grunnprinsipp som gjeld for alle. Dei handlar om korleis du pustar, korleis du held kroppen, og korleis du brukar musklane i magen og ryggen til å støtte stemmen. Når ein syng utan støtte, pressar ein ofte for mykje på stemmebanda, og då kan dei bli slitne eller skadde. Difor lærer ein gjennom sangteknikk å bruke kroppen på lag med stemmen, ikkje mot henne.
Ein viktig del av sangteknikken er oppvarming. Mange synest kanskje at oppvarming er kjedeleg, for det kan vere meir gøy å gå rett på å synge ein song. Men å synge utan oppvarming er litt som å springe ein lang løpetur utan å tøye eller varme opp kroppen først. Du kan bli støl, skade musklar eller sener, og når det gjeld stemmen, kan du til og med miste den ei stund. Stemmen er nemleg laga av små, fine stemmeband som må behandlast med omtanke.
Kor lenge bør ein varme opp? Her er det viktig å finne ein balanse. For kort oppvarming gir lite effekt, men for lang oppvarming kan gjere at du blir sliten før du kjem i gang med sjølve songen. Ti til femten minutt er ofte nok. Det viktigaste er at du gjer det regelmessig, slik at både kroppen og stemmen blir vande med rutinen.
Ei vanleg rekkjefølgje for oppvarming kan sjå slik ut:
Start med kroppen. Rist litt på skuldrene, strekk på deg, gjesp eller masser ansiktet. Då slepp du spenningar som kan forstyrre songen.
Gå over til pust. Prøv å puste roleg og djupt, og kjenn at magen og sidene av kroppen utvidar seg når du trekkjer inn luft.
Gjer glissando-øvingar, som betyr å gli frå ein låg tone til ein høg og tilbake, nesten som ein sirene eller eit mjukt «mmm».
Tren på intervall, altså å hoppe frå éin tone til ein annan. Dette gjer deg flinkare til å treffe tonar presist.
Høyr godt etter og gjer lytteøvingar. Det å vere ein god songar handlar like mykje om å lytte som å synge.
Avslutt med noko gøy, kanskje ein enkel song eller ei fleirstemt øving saman med andre. Då blir oppvarminga både nyttig og motiverande.
Når du øver på denne måten, tek du vare på stemmen din. Du gjer henne sterkare, meir fleksibel og betre rusta til å handtere både låge og høge tonar. Dessutan lærer du å bruke heile kroppen som eit instrument, og du får større glede av å synge.
Drama
Ein god dramastemme og eit godt kroppsspråk er viktige verktøy når du skal stå på ei scene, halde ein presentasjon eller fortelje ei historie. Stemma di og kroppen din seier mykje om deg, og dei kan hjelpe deg å få publikum til å lytte og tru på det du seier.
Når vi snakkar om ein god dramastemme, handlar det først og fremst om å vere tydeleg. Tenk på korleis programleiarar på TV eller radio snakkar. Dei har gjerne ei stemme som er roleg, men likevel engasjert. Dei seier orda klart og legg følelse i det dei fortel. Stemma bør ikkje vere monoton, altså heilt lik heile tida, men variere litt i tone og styrke. Det gjer at dei som lyttar, ikkje mister interessa.
Ein annan ting som er viktig, er tempoet. Snakkar du for fort, kan det høyrest ut som du er nervøs eller usikker. Snakkar du for seint, kan publikum bli utolmodige. Derfor lønner det seg å finne ein balanse. Du kan til dømes prøve å spegle tempoet til den du snakkar med. Pausar er òg nyttige. Når du stoppar opp litt, får både du og dei som lyttar, tid til å tenkje over det som blir sagt. Samtidig blir det mindre rom for fyllord som «eh» og «uhm».
Ei stemme som fungerer godt i drama, har ofte ein djup klang, men det betyr ikkje at du skal halde deg på same tonen heile tida. Når du skal understreke noko viktig, stille eit spørsmål eller kome med ei poengtering, kan du variere tonen. Då blir det meir liv i forteljinga di. Det same gjeld når du skal formidle kjensler. Dersom du skal fortelje noko morsamt, bør du prøve å kjenne på ei glad stemning inni deg medan du snakkar. Skal du byggje opp spenning, kan du auke tempoet og bruke meir energi i stemma.
Å snakke tydeleg og høgt nok er òg heilt nødvendig. Mumling gjer at folk mister interessa, og viss dei ikkje høyrer deg, fell heile poenget bort.
Like viktig som stemma er kroppsspråket. Kroppen din sender signal om kven du er, og om du verkeleg trur på det du seier. Når du står framfor andre, danner publikum seg raskt eit inntrykk av deg, ofte utan at dei er klar over det sjølve. Med eit godt kroppsspråk kan du vise at du er trygg, open og interessert.
Godt kroppsspråk betyr at du verkar avslappa og komfortabel. Du viser at du er til stades i situasjonen, at du er open for kontakt, og at du har sjølvtillit. Dette gjer at andre oppfattar deg som vennleg og imøtekomande, men samstundes som ein person som veit kven han er. Det handlar ikkje om å spele tøff eller perfekt, men om å vere bevisst på haldningane dine, blikket ditt og korleis du rører deg.
Til saman skapar stemma di og kroppsspråket ditt eit sterkt uttrykk. Dei kan hjelpe deg å overtyde andre, engasjere publikum og formidle ei historie på ein måte som verkeleg blir hugsa. Å øve på både stemme og kropp er derfor ein viktig del av drama og presentasjonar.