Blues er ein sjanger full av kjensler og historier. Når du spelar blues, er det ikkje berre om å treffe notane, men også å formidle kjenslene dine. Du kan starte med å lære grunnleggande 12-taktars blues-progresjon. Det er som ei oppskrift for bluesmusikk. Å lage din eigen blues kan vere moro og utfordrande. Du kan skrive om dine eigne opplevingar eller noko du bryr deg om. Og hugs, blues handlar om å uttrykkje deg sjølv, så det er ingen rett eller galen måte å spele eller skrive han på. Prøv, eksperimenter og ha det gøy!
Gitaren
Ein gitar er eit musikkinstrument som vert brukt i mange ulike sjangrar, med opphav frå Spania, og er sentral i musikkstilar som blues, country, flamenco, rock, metal og ulike former for popmusikk. Gitaren, som vanlegvis har seks strengar, men som òg kan ha sju, åtte eller tolv, er oppbygd av fleire delar som hovudet, halsen og kroppen.
Hovudet inneheld stempel som tillét oss å stramme eller slakke strengane for å justere tonen, medan halsen, som ofte er laga av hardt tre som mahogny eller lønnetre, har metallstavar kalla band som deler halsen inn i tonale seksjonar. Kroppen av gitaren, anten det er ein akustisk eller elektrisk variant, er staden der resonansen skjer og lyden blir forsterka.
I ein akustisk gitar blir lyden forsterka gjennom ein hol kropp kalla ei resonanskasse, der vibrasjonane frå strengane skapar lydbølgjer som resonanskassa forsterkar, med eit lydhål som tillét lyden å komme ut, medan ein elektrisk gitar brukar pickupar for å fange opp vibrasjonane frå strengane og konverterar dei til elektriske signal som vert sendt til ein forsterkar.
Forsterkaren forsterkar signala og konverterer dei tilbake til lyd gjennom ein høgtalar, noko som gjev gitaren eit stort register og evne til å produsere mange ulike tonar, frå djupe bassnotar til høge soprannotar, som gjer gitaren kjend for sin fleksibilitet og evne til å passe inn i mange ulike musikalske samanhengar.
Å lære å spele på gitar krev tileigning av ferdigheiter som fingerspisskjensle, koordinasjon og timing, med mange ulike teknikkar tilgjengelege, inkludert strumming, picking, fingerpicking, slide og tapping, som kan brukast åleine eller i kombinasjon for å skape unike lydar og musikalske uttrykk. Dette gjer gitaren til eit utruleg mangfaldig og uttrykksfullt musikkinstrument, som frå det enklaste akkompagnementet til dei mest komplekse soloane, har vorte ein uunnverleg del av musikken vår.
Å stemme ein gitar
Å stemme ein gitar er ei viktig ferdigheit for alle gitaristar, både nybyrjarar og erfarne. Når ein spelar på ein stemd gitar, kling musikken klart og harmonisk. Men viss gitaren er ustemd, kan musikken høyrast usamanhengande og uharmonisk ut. Derfor er det avgjerande å lære korleis ein stemmer ein gitar.
Først og fremst er det viktig å kjenne igjen dei ulike delane på gitaren. På gitaren er det seks strenger, som kvar er festa til ein stemmeskrue på gitarhovudet. Desse stemmeskruane er nøklane til å justere tonen på kvar streng. Frå den tjukkaste til den tynnaste strengen er namna på strengene E - A - D - G - H - E. Når du skrur stemmeskruane med klokka, strammar du strengen, og tonen blir høgare. Når du skrur mot klokka, slakkar du av strengen, og tonen blir lågare.
Det neste trinnet er å velje ein metode for å stemme gitaren. Det er fleire måtar å gjere dette på. Du kan bruke ei stemmeboks, ein app på smarttelefonen din, eller du kan stemme etter øyret. For nybyrjarar kan det vere lettare å bruke ein app eller ei stemmeboks, sidan desse verktøya gir nøyaktige indikasjonar på om tonen er rett, for høg eller for låg. Men med tida, når du blir meir komfortabel med instrumentet og lyden av kvar streng, kan du byrje å stemme etter øyret.
For å stemme gitaren, start med den tjukkaste strengen, E-strengen. Spel på strengen og sjå eller lytt om tonen er rett. Viss tonen er for låg, skru stemmeskrue med klokka for å stramme strengen. Viss tonen er for høg, skru mot klokka for å slakke av strengen. Gjer dette sakte, og lytt nøye etter tonen.
Gjenta denne prosessen for alle strengene på gitaren. Frå den tjukkaste til den tynnaste strengen skal dei stemmast til tonane E - A - D - G - H - E. Det kan ta litt tid, særleg om du er ny til å stemme gitaren, men med tida vil du bli raskare og meir nøyaktig.
Når du har stemt alle strengene, spel på dei saman for å sjå om dei kling fint saman. Gitaren er eit instrument der alle strengene må jobbe saman for å skape vakker musikk, så det er viktig at dei alle er riktig stemde. Dersom ein streng ikkje passar inn, prøv å stemme han på nytt til du er fornøgd med lyden.
Å stemme gitaren er ein prosess som krev litt tid og tolmod, men som vil bli lettare med øving. Hugs at ein stemd gitar er nøkkelen til god musikk, så ta deg tid til å stemme gitaren din regelmessig. Med tida vil du oppdage at prosessen med å stemme gitaren blir ein naturleg del av den musikalske rutina di.
Gitargrepa A, D og E
Akkordane A, D og E (12-takter skjema)
Å spele gitargrep inneber å trykkje ned gitaren sine strengjar på bestemde punkt på gripebrettet. Med venstrehanda pressar du strengene ned, medan høgrehand, eller plekteret om du brukar det, strauk over strengene for å lage lyd. Vi skal sjå nærmare på korleis ein spelar gitargrepa E, D og A.
E-grepet byrjar med at du plasserer langfingeren på A-strengen (den nest tjukkaste strengen) på andreplass. Dette er E-tonen. Deretter legg du peikefingeren på G-strengen på første plass, dette representerer G#-tonen. Til slutt legg du ringfingeren på D-strengen på andreplass, som er ein E-tone. Med denne fingersetjinga på plass, kan du stryke over alle strengene med høgre handa for å lage E-grepet.
For D-grepet plasserer du først peikefingeren på G-strengen på andre plass, som representerer A-tonen. Deretter legg du ringfingeren på B-strengen på tredjeplass, dette er D-tonen. Til slutt legg du langfingeren på høgaste E-strengen på andreplass, som er F#-tonen. Med fingersetjinga på plass, stryk over dei fire tynnaste strengane med høgre handa for å lage D-grepet.
Til sist har vi A-grepet. Her startar du med å plassere peikefingeren på D-strengen på andreplass, som representerer E-tonen. Deretter legg du langfingeren på G-strengen på andreplass, som er A-tonen. Til slutt legg du ringfingeren på H-strengen på andreplass, som er C#-tonen. Med fingersetjinga på plass, strauk over dei fem tynnaste strengene med høgre handa for å lage A-grepet.
Om du spelar alle desse tre grepa etter kvarandre, vil du lage ei rekkjefølge av akkordar/grep som er svært vanleg i vestleg musikk. Det finst mange songar som nyttar desse tre grepa, så når du har meistra dei, vil du vere i stand til å spele ein heil rekkje songar. Lykke til med gitarspelet!
12-takter bluesskjema
12-takter bluesvers
12-taktars blues-skjemaet er ein av dei mest fundamentale strukturane innanfor populærmusikk, særleg innanfor sjangrane blues, rock og jazz. Dette skjemaet blir kalla 12-taktars fordi det er tolv taktar (eller mål) langt. Skjemaet byggjer på ein enkel og effektiv modell som gjer det lett å improvisere og komponere innanfor.
Eit typisk 12-taktars blues-skjema har forma AAB. Dette betyr at det er tre seksjonar, kor to av dei er like (A-seksjonane), og den tredje (B-seksjonen) er ulik. Kvar seksjon representerer ein del av den totale forma, og er knytt til spesifikke akkordsekvensar.
I den første A-delen, har vi fire takter med akkorden A. Denne delen set tonen for songen og byggjer opp ein grunnleggjande harmonisk kontekst. Det er her melodi-linja vanlegvis blir introdusert.
Deretter kjem den andre A-delen, som byrjar med to takter med akkorden D. Denne forandringa skapar ein kontrast og tilfører eit nytt element til songen. Etter dette skiftar det tilbake til to taktar med akkorden A, som bind saman A-delen og gir eit kjent og komfortabelt lydbilete for lyttaren.
Til slutt har vi B-delen. Denne delen startar med ein takt med akkorden E, som er eit oppstigande skifte som skapar ei spenning. Så går det ned til akkorden D for ein takt, som gir ein viss lette, men held fram med å halde spenninga. Dette blir så følgt av ei takt med akkorden A, som gir ein kjent harmonisk kontekst og startar prosessen med å løyse opp spenninga. Til slutt, i den siste takta, går det opp til akkorden E igjen, som løyser opp all resterande spenning og markerer slutten på skjemaet, klar for å starte på nytt igjen.
Dette er grunnstrukturen i eit 12-taktars blues-skjema. Den representerer ein dynamisk balanse mellom det kjende og det ukjende, mellom spenning og løyse. Sjølv om det er ei enkel akkordrekkje, tillèt den ein stor grad av kreativitet og variasjon, noko som gjer det til eit kraftig verktøy for musikarar i mange ulike sjangrar.
Intrument brukt i blues
Bluesmusikk er ein sjanger med djupe røter i den afroamerikanske kulturen, særleg frå sørstatane i USA. I denne sjangeren er det fleire instrument som typisk blir brukte, som gitar, bassgitar, trommer, piano, hammondorgel og ulike messinginstrument. Men la oss starte med nokre av dei mest karakteristiske.
Den elektriske gitaren er eit av dei mest sentrale instrumenta i bluesmusikken. Gitaren blir vanlegvis forsterka gjennom ein rørforsterkar, eller det blir brukt ein overdrive-effekt for å få fram ein tyngre og meir røff lyd. Det er ikkje uvanleg at det blir nytta to gitarar i eit bluesrockband. Då vil den eine gitaren, som oftast er ein rytmegitar, spele riff og akkordar, medan den andre gitaren, ein sologitar, vil spele melodilinjer og soloar. Dette skaper eit fargerikt lydbilete der begge gitarane kan komplementere og utfylle kvarandre.
Bluesmusikken har òg ofte ein solid rytmisk basis med bruk av bassgitar og trommer. I 1950-åra var det vanleg å bruke ståbass, eller kontrabass, i bluesmusikken. Dette instrumentet gav eit naturleg og fyldig fundament for musikken. Men då bluesrocken kom i 1960-åra, vart elektrisk bass introdusert. Denne gav større moglegheit for forsterking og høgare lydstyrke, noko som passa godt med det kraftigare uttrykket til bluesrocken.
Eit anna vanleg instrument i bluesmusikken er tangentinstrument som piano og hammondorgel. Desse instrumenta bidreg med melodiske element og fyldige klangar som kan fylle ut lydbiletet. Hammondorgelet er, likt som den elektriske gitaren, ofte forsterka gjennom ein rørforsterkar som gir ein unik, rumlande lyd. Denne lyden blir ofte skildra som "anstrengd", og bidreg med ein særeigen karakter til musikken.
Bras- eller messinginstrument som trompet og saksofon blir også ofte brukt i bluesmusikken. Desse instrumenta kan gi ekstra liv og energi til musikken, og skape eit meir dynamisk og variert lydbilete.
Vokalen er eit anna svært viktig "instrument" i bluesmusikken. Tradisjonelt har bluesen ein tydeleg vokal som framfører teksten med mykje innleving og kjensle. Vokalen kan variere frå rå og kraftig, til mjuk og sår, avhengig av songen og utøvaren sin stil.
Så, sjølv om det er fleire instrument som blir brukt i bluesmusikken, er det viktig å merke seg at det er ikkje instrumenta i seg sjølv som skaper sjangeren, men måten dei blir brukt på. I bluesen er det særleg viktig med improvisasjon og med ein uttrykksfull framføring, noko som gjer at kvar utøvar har sin eiga unike stil og lyd.
Lage blues
Bluesmusikk er ein musikkform som oppstod i dei afroamerikanske samfunna i USA mot slutten av det 19. hundreåret. Den kombinerer element frå spirituelle songar, arbeidssongar, folkemusikk og narrativ ballade, og er kjend for sin særprega harmoniske struktur og melankolske tekstar. Her er ein steg-for-steg-instruksjon om korleis ein kan lage ein blues:
Akkordane og 12-taktar bluesskjema:
Fyrst og fremst må ein forstå strukturen av ein blues-song. Ein typisk blues-song brukar eit 12-taktar bluesskjema, som består av tre akkordar: I, IV og V (ein, fire og fem) i ein gitt toneart.
På eit gitar, til dømes, om du vel å spele i tonearten E, ville akkordane vore E, A og B. Øv på å spele desse akkordane rett i eit 12-taktar bluesskjema. Bruk ein metronom for å halde takta og for å få flyten i spelet ditt.
Digitale Hjelpemiddel:
Om du ikkje har tilgang på fysiske instrument, eller ønskjer å prøve deg fram med ulike lydar og effektar, kan digitale hjelpemiddel som GarageBand vere nyttige. Her kan du øve og spele inn direkte på skjermen. Dette gjer det enkelt å leggje til og eksperimentere med ulike lydar og instrument, slik at du kan lage ein song som er unik for deg.
Leggje til instrument og vokal:
Når basisfundamentet er teke opp, kan du starte å leggje til andre typiske bluesinstrument som munnspel, saksofon, eller ein elektrisk gitar for å leggje til ein særprega lyd. Dette kan gi djupn og variasjon til musikken din.
Til slutt, legg på vokal. Teksten i ein blues kan handle om kva som helst, men tradisjonelt ofte om triste ting. Uttrykt "blues" kjem trass alt frå uttrykket "I got the blues", som betyr å kjenne seg nedstemt eller trist.
Vers, soloar og songlengde:
Du kan velje kor mange vers songen skal ha basert på teksten din. Det er også vanleg å inkludere soloar, vanlegvis spelte med bluesskalaen, for å gi variasjon og spenning i musikken.
Ein typisk blueslåt varer frå 3 til 4 minutt, men igjen, det er ingen strenge reglar her, og du kan eksperimentere med lengda basert på det kreative behovet ditt.
Å lage ein blues kan vere ein givande og lærerik prosess, og med desse tipsa, er du godt på veg til å skape din eigen unike låt. Lykke til!