Tenk på musikk som eit språk. Akkurat som vi bruker bokstavar til å byggje ord, bruker vi tonar til å byggje musikk. Vi bruker bokstavane A, H (B), C, D, E, F og G til å namngi tonane våre. Men i staden for å telje opp til 26 som i alfabetet, tel vi berre opp til 7 før vi byrjar på nytt med A, men i ein høgare tone. No, kva med intervall? Det er berre avstanden mellom to tonar. Til dømes, viss du byrjar på C og tel til E, så har du gått tre steg. Så vi kallar det eit "stor ters". Å forstå desse namna og avstandane hjelper oss å lage og spele musikk, akkurat som å vite at bokstavar hjelper oss å skrive historier.
Stamtonerekkja
Stamtonerekkja er grunnlaget for all musikk vi høyrer rundt oss i det daglege. Ho består av 12 tonar som vi brukar til å lage melodiar og harmoniar. Dette inkluderer dei 7 'naturlege' tonane (a, h, c, d, e, f, g) og dei 5 'kromatiske' tonane (ciss, diss, fiss, giss, aiss).
Når vi snakkar om halve og heile tonetrinn i musikk, refererer vi til avstanden mellom tonane på stamtonerekkja. Eit halvt tonetrinn er den minste musikalske avstanden i vestleg musikk, det vil seie avstanden mellom to næraste tonar på stamtonerekkja. Eit heilt tonetrinn består av to halve tonetrinn.
Det er halve tonetrinn mellom e og f, og mellom h og c. Det er fordi det ikkje er nokon svart tangent mellom desse tonane på eit piano. På same måte er det halve tonetrinnet mellom c og ciss, og mellom giss og a, der ciss og giss representerer dei svarte tangeintane mellom respektive kvite tangentar på pianoet.
Resten av tonane i stamtonerekkja har eit heilt tonetrinn mellom seg, det vil seie at det er ein svart tangent i mellom dei på pianoet. Til dømes, det er eit heilt tonetrinn mellom a og h (med aiss i mellom), mellom c og d (med ciss i mellom), og så vidare.
Stamtonerekkja, med serien sin av halve og heile tonetrinn, er essensiell i skapinga av ulike musikalske skalaer, som igjen skapar grunnlaget for komposisjon og improvisasjon i musikk. Skalaer kan bli sett på som utvalde tonar frå stamtonerekkja som er ordna i ein bestemt rekkjefølgje. Den mest kjende skalaen er nok den diatoniske skalaen (også kjend som den 'naturlege' eller 'dur' skalaen), som består av ein spesiell sekvens av heile og halve tonetrinn (1+1+1/2 +1+1+1+1/2).
Heile og halve tonetrinn
For å forstå musikk og tonar, er det vesentleg å vite kva heile og halve tonetrinn er. Dette er grunnleggjande byggjesteinar i musikkteori, og utan desse konsepta ville musikk ikkje ha vore den samen.
Heile og halve tonetrinn er grunnleggjande mål for tonale avstandar i musikk. Eit tonetrinn er avstanden mellom to tonar, og kan anten vere eit heilt tonetrinn eller eit halvt tonetrinn.
Eit halvt tonetrinn, som er den minste musikalske avstanden som finst i det vestlege tonesystemet, er avstanden mellom to tonar som ligg direkte ved sidan av kvarandre på eit klaviatur, slik som avstanden mellom ein kvit og ein svart tangent på eit piano. Til dømes, dersom du startar på ein kvit tangent (til dømes C) og går opp til det neste svarte tangenten (C#), har du gått eit halvt tonetrinn.
Eit heilt tonetrinn, derimot, er avstanden som tilsvarar to halve tonetrinn. Til dømes, på eit piano, vil avstanden frå C til D (som hoppar over C#) vere eit heilt tonetrinn.
På ein gitar, derimot, er det litt annleis, men prinsippet er det same. På gitaren tilsvarar kvart band eit halvt tonetrinn. Dersom du startar på ei open g-streng og deretter pressar ned i 1. band, vil tonen auke med eit halvt tonetrinn, altså frå G til G#. Og dersom du hoppar over eit band og pressar ned i 2. band, vil tonen auke med eit heilt tonetrinn, frå G til A.
Men det er viktig å merke seg at det ikkje alltid er ein svart tangent mellom kvar kvit tangent på eit klaviatur. Til dømes, mellom E og F og mellom B og C er det ikkje svarte tangentar. Dette betyr at avstanden mellom desse tonane er eit halvt tonetrinn, og ikkje eit heilt.
Heile og halve tonetrinn er grunnleggjande i utforminga av skalaer, akkordar og melodiar. Dei gir oss eit system for å forstå og skape musikk, og er avgjerande for å forstå musikkteori.
G og F nøkkelen
G-nøkkelen og F-nøkkelen er viktige verktøy i notemusikk. Desse nøklane gjev oss informasjon om korleis notane på notelinjene skal tolkast, det vil seie kva tonar dei representerer. Dei to nøklane er ulike, men begge er nødvendige for å lese eit fullt partitur.
G-nøkkelen, som også er kjend som violinøkkelen, er ein av dei mest nytta nøklane i musikk. Når du ser ein G-nøkkel på eit noteark, veit du at han krøllar seg rundt den andre notelinja frå nedst på notearket. Dette tyder at den nóta på denne linja representerer einstroken g (g' i internasjonale vilkår), ein bestemd tone som gjev nøkkelen sin namn. Tonane på linjene over og under g-en blir bestemd i forhold til denne tonen.
F-nøkkelen, ofte kalla bassnøkkelen, fungerer på ein liknande måte, men han fokuserer på ein annan del av tonerekkja. Denne nøkkelen er merkt med to prikkar, ein over og ein under den fjerde linja frå nedst, som indikerer at denne linja representerer vesle f (f i internasjonale vilkår). Dette ligg i oktaven under einstroken oktav, og vert derfor referert til som vesle oktav. Notane på linjene over og under f-en blir bestemd i forhold til denne tonen.
G-nøkkelen og F-nøkkelen saman dekkjer eit stort omfang av tonar, og gjer det mogleg for musikarar å lese og spele eit breitt utval av musikk. Det er viktig å merka seg at sjølv om G-nøkkelen er mest vanleg i melodiske linjer og F-nøkkelen i basslinjer, kan begge nøklane brukast i alle musikalske samanhengar.
Ein må lære å lese begge nøklane for å ha full forståing av notert musikk, og å kunne spela på eit vidt spekter av instrument. I tillegg til å gje viktig informasjon om kva tonar som skal spelast, gir desse nøklane oss òg informasjon om rytmiske mønster, dynamikk, og anna essensiell musikalsk informasjon. Kunnskap om korleis G- og F-nøkkelen fungerer er difor grunnleggjande for all musikkforståing.
Oktavar
Ein oktav er ei eining i musikken som beskriv eit frekvensforhold mellom to tonar, der den eine tonen har dobbelt så høg frekvens som den andre. Dette forholdet mellom tonar er kjernen i det vi kallar oktavsystemet, som er grunnlaget for det meste av vestleg musikk.
Kvar oktav i musikken er delt inn i 12 halvtonar, der kvar halvtone er ei stiging i frekvensen. Dette gir oss den kjende kromatiske skalaen som omfattar alle dei 12 tonane i ein oktav. Til dømes, på eit piano, er kvar svart og kvit tangent ein halvtone, og 12 halvtonar (7 kvite og 5 svarte) utgjer ein heil oktav.
På biletet over visast kva for oktavar tonane er i. Det finst mange like tonar på f.eks eit piano, så difor dette systemet. Det som skil tonane frå kvarandre er oktaven dei er i. Til dømes, på eit piano, er tonen C representert fleire gonger, men kvar gong i ein annan oktav.
Einstrøken C (c') er han som ligg nærast nøkkelholet på pianoet. Som du ser på notedømet, heiter den neste c-en tostroken C (c''). Det same gjeld for alle andre tonar òg. Det vil seie, ein tostroken G (g'') ville ha vore ein oktav høgare enn ein einstrøken G (g'), til dømes.
Denne repetisjonen av tonar på tvers av oktavar er ein av grunnane til at oktaven er så grunnleggjande i musikken. Det gir oss moglegheita til å spele dei same melodiane i ulike tonehøgder, noko som utvidar det musikalske omfanget og uttrykket i musikken.
I tillegg til at oktavsystemet gir oss ein strukturert måte å forstå og organisere tonar på, gjer det oss òg mogleg å transponere musikk mellom ulike instrument og stemmer. Slik kan ei melodilinje spelast på både ein fiolin og ein bassgitar, sjølv om dei to instrumenta har svært ulike frekvensområde.
Samla sett er oktavar ein av dei mest grunnleggjande konsepta i musikkteorien, og det er essensielt for å forstå korleis vi skapar og tolkar musikk.
# og b
# og b er to viktige symbol innan musikkteorien. Dei er markørar som indikerer at ein tone skal hevast eller senkast med eit halvt tonetrinn. I musikk finst det tolv tonar, som er sju stamtonar (a, h, c, d, e, f, g) og fem halvtone- eller kromatiske tonar.
Først, la oss sjå på #, eller kryss. Når vi set eit kryss føre ein note, hevar vi tonen med eit halvt tonetrinn. Det vil seie at dersom vi har ein c og set eit kryss framfor han, hevar vi c med eit halvt tonetrinn, slik at vi får ciss. Dette gjeld alle stamtonane: kryss for d vert diss, for e vert eiss, og så bortetter. Det er likevel viktig å merke seg at sidan det berre er eit halvt tonetrinn mellom e og f, og mellom h og c, blir kryss for e (eiss) det same som f, og kryss for h (hiss) det same som c.
Vidare har vi b, som er det motsatte av kryss. Dette symbolet indikerer at vi skal senke tonen med eit halvt tonetrinn. Altså blir b for d dess, b for e ess, b for a ass, og såg vidare. Igjen er det viktig å merke seg at det berre er eit halvt trinn mellom e og f, og mellom h og c. Så b for c (cess) blir det same som h, og b for f (fess) blir det same som e. Det er eit unntak her: b for h blir til b, ikkje "hess".
Å forstå # og b er viktig for å kunne lese og skrive notar korrekt. Desse symbola gjer oss i stand til å uttrykkje alle dei tolv tonane i eit oktav på ein nøyaktig og presis måte.
Forteikn
Forteikn er symbol i musikknotasjonen som indikerer at vi skal endre høgda på tonen vi spelar, med eitt halvt tonetrinn opp eller ned. Det finst tre hovudtypar av forteikn: kryss (#), be (b), og oppløysingsteiknet (♮). Kvar av desse har ein spesifikk funksjon i musikken.
Faste forteikn er dei som vert plassert heilt i starten av eit musikkstykke, etter nøklane. Dei angir ein generell modifikasjon av tonen som gjeld gjennom heile musikkstykket. Til dømes, om det står eit kryss ved F-linja i G-nøkkelen, betyr det at alle F-tonane i heile musikkstykket skal spelast som F# (F kryss), med mindre noko anna er angitt i løpet av stykket.
Lause forteikn, derimot, er plassert rett før den nóta dei skal endre, og deira effekt varer berre ut den takta dei står i. Til dømes, om det er ein b (be) før ein G-nóte i ein takt, betyr det at den spesifikke nóta skal spelast som Gb (G be). Men straks vi kjem til neste takt, går vi tilbake til å spele G naturleg, med mindre det er eit nytt forteikn som indikerer noko anna.
Det siste teiknet er oppløysingsteiknet, som opphevar effekten av tidlegare forteikn for den tonen det står føre. Det opphevar både kryss og b. Dette teiknet er spesielt nyttig i situasjonar der ei takt startar med eit laust forteikn, men ein vil at den samen nóta seinare i takten skal spelast naturleg. Akkurat som med lause forteikn, varer effekten av oppløysingsteiknet berre ut takta det står i.
Å forstå korleis desse teikna fungerer er ein viktig del av å kunne lese og framføre musikk. Dei gir oss eit meir nyansert og fleksibelt verktøy for å uttrykkje musikalske idear, og tillèt oss å utforske eit stort spekter av harmoniske og melodiske moglegheiter.
Intervall
I musikkteori skildrar vi avstanden mellom to tonar som eit "intervall". Dette kan vere som ein sekvens (horisontalt), der ein tone blir spelt etter den andre - vi kallar dette melodisk. Alternativt kan det vere samtidig (vertikalt), som når tonar blir spelt på same tid - dette blir kalla harmonisk.
Å forstå intervall er svært viktig for å forstå musikk, då det hjelper oss å forstå korleis melodiar og harmonium er bygd opp. Intervalla kan vere små, som heiltonar og halvtonar, eller store, som intervall som inneheld fleire heiltonar og halvtonar. I tillegg kan intervalla vere reine, forstørra eller reduserte.