BETA
Eit samfunn er ein samling av menneske som lever saman, med felles normer, verdiar og institusjonar. Gjennom historia har samfunn utvikla seg frå jakt- og samlarsamfunn, via jordbrukssamfunn til industrialiserte samfunn. Den industrielle revolusjonen, som byrja på 1700-talet, var ei tid med enorme endringar, der produksjonen vart mekanisert, og samfunnet vart urbanisert. I det norske samfunnet i dag er det stor vekt på likestilling, demokrati og velferd. Samfunnet vårt er sterkt påverka av teknologi og digitalisering, og det er ei kontinuerleg utvikling for å møte nye utfordringar og moglegheiter.
Samfunn
Når vi tenkjer på ordet "samfunn", er det mange ulike bilete som kan dukke opp i hovudet vårt. Eit samfunn kan vere definert på fleire måtar, men i hovudsak kan vi sei at eit samfunn er ei gruppe menneske som vel å leve saman over ein lengre tid. Dette er ikkje avgrensa til små grupper, men strekkjer seg ut over heile verda.
Eit samfunn kan bestå av personar som bur innanfor eit avgrensa geografisk område. Det kan vere ein by, eit fylke, eit land, eller til og med heile verda. I dette geografiske området vil medlemmene dele ein felles kultur, felles tradisjonar og felles interesser. Desse elementa bidreg til å forme samfunnet, og skapar ein felles identitet for medlemmene.
Din eigen familie kan reknast som eit lite samfunn. Det same kan skulesamfunnet, klassen du går i, arbeidsplassen din, nabolaget ditt, og så vidare. I alle desse "minisamfunna" spelar du ei rolle som individ, med dine eigne oppfatningar, erfaringar og bidrag.
Det store biletet inkluderer også det større nasjonale samfunnet du er ein del av, det vil sei landet du bur i. Men det stoppar ikkje der. Vi er også ein del av eit større globalt samfunn - verdssamfunnet.
Så, som eit individ er du ein viktig del av mange ulike samfunn, frå det minste til det største, og alt du gjer har ein innverknad på desse samfunna, anten det er direkte eller indirekte. Du er eit viktig bindeledd i samfunnskjedene, og har ei rolle å spele i å forme og utvikle desse samfunna på din eige unike måte.
Oppførsel i samfunnet
I alle samfunn, uavhengig av kvar du finn deg, finst det reglar ein må følgje. Desse reglane skapar eit rammeverk som hjelper oss å forstå kva som blir tolerert og kva som ikkje blir tolerert. Det kan vere betydeleg variasjon i det som blir akseptert, avhengig av kulturen, geografien, og dei sosiale normene som er rådande på staden.
Normer er sosiale reglar som bestemmer korleis vi skal oppføre oss i ulike situasjoner. Dei kan vere skrivne ned, slik som lovene i eit samfunn, eller dei kan vere uskrivne, som i kulturelle forventningar eller sosiale konvensjonar. Desse skrivne reglane er kjent som formelle normer, medan dei uskrivne er uformelle normer.
Det er konsekvensar dersom vi ikkje følgjer reglane. Ofte, når vi bryt med det som er forventa av oss, får vi ein reaksjon frå dei rundt oss. Dette blir kjent som ein sanksjon. Sanksjonar kan vere negative, som straff for å bryte loven, eller dei kan vere positive, som ros eller belønning for god oppførsel.
Men kvifor følgjer menneske stort sett lovene og reglane i samfunnet? Det er fleire grunnar til dette. For det første gir det oss ein kjensle av tryggleik og forutsigbarheit. Det hjelper oss å vite kva vi kan vente av oss sjølve og andre. For det andre er det ofte i vårt eige beste å følgje reglane. Dei fleste av oss ønskjer å unngå negative konsekvensar, som straff eller sosial utestenging. For det tredje kan vi følgje reglane fordi vi verdset dei. Vi kan tru at reglane er rettferdige og bidrar til eit betre samfunn.
Til slutt kan vi følgje reglane fordi vi fryktar konsekvensane av å ikkje gjere det, eller fordi vi ønskjer å få dei positive sanksjonane som kjem med å følgje reglane. Så, medan reglane kan variere frå stad til stad og kultur til kultur, er vår tendens til å følgje dei nesten universell.
Å ha det bra i eit samfunn
Å ha det godt i eit samfunn krev at folket blir einige om grunnleggjande reglar. Alternativet er kaos. Likevel skal ein hugse at ulike samfunn har ulikt verdigrunnlag. Når desse ulike samfunna møtest, med ulike reglar og verdiar, kan det oppstå konflikt.
Så korleis bør fleirkulturelle samfunn organiserast? Det er naturleg at det oppstår konfliktar i eit samfunn. Alle menneske endrar seg over tid, og noko som skil eit velfungerande samfunn frå eit som fungerer mindre godt, er korleis vi handterer ulikskapane våre og dei konfliktane som av og til oppstår. Alle i eit samfunn, uansett bakgrunn, bør lære seg normene i samfunnet. Samtidig må vi alle skaffe oss kunnskap om verdiane til andre kulturar.
Å ha rett til å seie meiningane sine er ein av grunnsteinane i eit demokratisk samfunn. Men korleis oppfører du deg når du møter menneske du er ueinig med? Det er her vi må lære og vekse.
Globalisering og betre kommunikasjonsmetodar har gjort at verda har blitt mindre. Vi lever i eit verdssamfunn, der varer, tenester, menneske og pengar flyttar seg raskt og enkelt over landegrensene. Krig og forfølging påvirker også dette, og dette endrar det norske samfunnet. I Noreg bur det no menneske med variert kulturell bakgrunn.
Kan du tenkje deg nokre måtar vi har blitt meir avhengige av kvarandre på? Ein stadig meir globalisert verden gjer oss alle meir avhengige av kvarandre. Vi er avhengige av internasjonal handel for å sikre råvarer og produkter vi ikkje produserer sjølv. Vi er avhengige av å forstå og respektere kulturelle forskjellar for å kunne samarbeide effektivt. Og vi er avhengige av kvarandre for å løse dei store, globale utfordringane vi står overfor, som klimaendringar og sosial ulikskap.
Fellessoppgåvene i samfunnet
I Noreg har vi mange velferdsordningar som gjer livet betre for oss alle. Vi har gratis sjukehus og skule, vi får sjukepengar om vi blir sjuke, dagpengar om vi blir arbeidsledige, og permisjonspengar når vi får barn. Desse ordningane er ikkje like i alle land, men i Noreg har vi råd til å tilby dei fordi vi er eit rikt land. Vi er også stort sett einige om at alle i Noreg skal ha same retten til eit godt liv.
Dette systemet vi har blir kalla velferdsstaten. Det tok til for alvor etter andre verdskrig, med Arbeidarpartiet i spissen. Dei la vekt på at alle skulle ha tilgang til skulegong, arbeid, mat og ein stad å bu. På denne måten kunne alle bidra i samfunnet. Dette er rettar som vi har som innbyggjarar i Noreg.
Mykje av finansieringa av velferdsstaten kjem frå statsbudsjettet. Det er ei oversikt, eller budsjett, over utgiftene og inntektene til staten. Mesteparten av pengane som staten har går til å drive velferdsstaten. Dei fleste inntektene kjem frå skatt og ulike avgifter.
Vi har også noko som blir kalla oljefondet og handlingsregelen. Dette er sparepengane våre, og vi bruker omlag 3% av desse kvart år.
Dette er ein del av det som blir kalla den nordiske modellen, som er typisk for landa i Norden. Mykje av politikken i Noreg handlar om korleis vi skal prioritere på statsbudsjettet, og korleis vi skal få inntekter. Men det er demokratiet som styrer kven som skal få bestemme dette.
Innbyggjarane i Noreg har rett til å tru på det dei vil, gi uttrykk for meiningane sine, og bestemme kven som skal styre landet. Religionsfridom, ytringsfridom og stemmerett er viktige verdiar i det norske samfunnet. Dette er fundamentale rettar som vi verdset høgt, og som vi trur bidreg til å skape eit rettferdig og inkluderande samfunn.
Tillit og medborgarskap
Det norske samfunnet er bygd på tillit, eit element så grunnleggjande at det kan liknast ved limet som held oss saman. Denne tilliten er meir enn berre eit abstrakt konsept; det er ein konkret del av kvardagen vår, og vi ser det i aksjon i mange aspekt ved samfunnet.
Ta til dømes skatten. For at skattesystemet skal fungere, må vi stole på at alle bidreg med sin rettferdige del. Vi har tillit til at skattestyresmaktene bruker desse pengane fornuftig og til beste for fellesskapet. Koronapandemien er eit anna døme der tillit spelar ei avgjerande rolle. Vi stolar på helsestyresmaktene når dei gir råd om vaksinar og karantene, og vi stolar på at medborgarane følgjer desse råda for å verne seg sjølv og andre. Trafikkreglane er eit tredje døme. Vi har tillit til at andre følgjer reglane og dermed sikrar tryggleiken til alle på vegen.
Det er lett å sjå kvifor tillit er så viktig i eit samfunn. Utan tillit ville samfunnet vore kaotisk og usikkert. Men det er ikkje berre medborgarane som må vere verdige til tillit. Styresmaktene, som er ansvarlege for å leige samfunnet, må også vise seg tillitsfulle. Dei må unngå korrupsjon, arbeide for folkets beste og alltid handtere med openheit og rettferd. Ikkje minst må media, som ofte blir omtalt som den fjerde statsmakta, fortelje sanninga og formidle informasjon på ein ansvarleg måte. Vi har tillit til at politiet og domstolane vil oppføre seg rettferdig, og at dei vil sørgje for rettstryggleik for alle borgarar, uavhengig av kven dei er.
Når vi ser på samfunn der folk ikkje stolar på styresmaktene eller kvarandre, ser vi ofte uro, konflikt og stagnasjon. Tillit er fundamentet for eit velfungerande samfunn. Det gjer det mogleg for oss å arbeide saman, å byggje sterkare fellesskap, og å skape eit samfunn der vi alle kan trivast og blomstre.
Medborgarskap er noko meir enn å berre ha ein identitet knytt til ein spesifikk stat. Det er ein føresetnad som handlar om at alle innbyggjarar blir behandla som likeverdige medlemmar av samfunnet. Medborgarskapet inneber å engasjere seg aktivt i samfunnet, delta i val, lytte til medborgarane og løyse oppgåver saman.
Men det er ikkje berre det. Medborgarskap inneber òg å ta ansvar for det globale fellesskapet. Vi bur i ein verd der globaliseringa bind oss saman. Utfordringar som klimaendringar, fattigdom og flyktningkriser er ikkje avgrensa til individuelle land. Dei krev global handling. Dette inneber å støtte FN og hjelpe menneske i naud, anten dei er innanfor eller utanfor landegrensene våre.
Noreg har forplikta seg til å hjelpe flyktningar gjennom internasjonale avtalar. Likevel, i ei tid der fleire og fleire menneske i verda blir tvinga til å flykte frå heimane sine, blir motsetningane i dei rike landa i Europa større og større. Diskusjonar om innvandring har vorte ein sentral del av politikken. Det er ikkje alltid enkelt å finne ein balanse mellom å hjelpe dei som er i nød og å oppretthalde stabiliteten i samfunnet.
Å vera ein medborgar inneber å delta i desse diskusjonane, å setje seg inn i saka, lytte til andre synspunkta sine og prøve å finne løysingar saman. Medborgarskap er ikkje berre eit spørsmål om rettar, det er òg eit spørsmål om ansvar.
Samfunna har endra seg
Dei første menneska, langt tilbake i tida, dyrka ikkje jorda. Dei var jegerar og samlarar, nomadar som reiste frå stad til stad for å jakta og samla mat. Dei levde eit enkelt liv, alltid på leitt etter det neste måltidet.
For om lag 10 000 år sidan skjedde det noko som forandra menneska for alltid. Det vi kjenner som jordbruksrevolusjonen starta, og folk byrja å danne jordbrukssamfunn. Dei slo seg ned rundt store elvar, som Nilen i Egypt og Eufrat og Tigris i det som i dag er Irak, der det var rikeleg tilgjenge på vatn. Naturlandskap vart forvandla til kulturlandskap, og dei første jordbrukssamfunna oppstod.
I Nord-Europa skjedde overgangen til jordbrukssamfunnet seinare, for omlag 4000 år sidan. Fram til 1700-talet dominerte sjølvforsyningsjordbruket. Folk levde av det dei kunne dyrke og hauste på eigen hand. Men så kom endringane igjen.
På 1700-talet starta bytejordbruket, der bønder produserte meir enn dei sjølve trong, for å kunne byte til seg andre varer. Byane vaks fram, og veksten heldt fram og auka heilt fram til i dag.
Midten av 1700-talet markerte starten på den industrielle revolusjonen, og den moderne tida tok form. Livet vart stadig betre for folk flest på 1800- og 1900-talet. Rettar for fabrikk- og kolgruvearbeidarar vart kjempa fram av fagforeiningar, stadig fleire fekk stemmerett, og utviklinga av medisinar gjorde det mogleg å kurera sjukdommar som før hadde vore døydelege. Jordbruket utvikla seg vidare til handelsjordbruk.
Mange nordmenn reiste til Amerika mellom 1846 og 1930 i håp om eit betre liv. Den norske velferdsstaten byrja å ta form på 1960-talet, samtidig som oljealderen i Noreg starta.
I dag lever vi i den digitale tidsalderen, i eit samfunn der informasjon er lett tilgjengeleg. Vi har gått frå å vere nomadar som jakta for å overleve, til å bli digitale innbyggjarar i eit globalt informasjonssamfunn. Det er ei utvikling som har teke tusenvis av år, men som har ført oss dit vi er i dag.
Dei tidlegaste samfunna
For over 10 000 år sidan levde menneska i det vi kallar jeger- og samlesamfunn. Dei levde på ein annan måte enn vi gjer i dag. Menneska på denne tida var ikkje bønder, dei hadde ikkje husdyr eller dyrka mark. Dei var jegarar og sankarar. Det vil seie at dei levde av dyr dei kunne jakte på og mat dei fann i naturen.
For å kunne klare seg i dette tøffe livet, var det nødvendig for dei å leve saman. Det var ikkje enkelt å jakte eller samle mat åleine. Ved å leve saman, kunne dei hjelpe kvarandre med desse oppgåvene. Samfunna var ofte små, med grupper på opptil 30 personar. Alle i gruppa var vanlegvis i familie med kvarandre.
Dei levde der det var nok mat å finne. Dette betydde at dei ofte måtte flytte på seg. Difor blir dei kalla nomadar. Nomadane hadde få eigedelar, fordi dei heile tida måtte flytte på seg. Det var ikkje plass til å ta med seg mykje.
Truleg hadde dei ein leiar. Leiaren var den som bestemde kor gruppa skulle dra, og kva dei skulle jakte på. Men dette er noko vi ikkje veit sikkert, fordi det er så lenge sidan. Det vi veit, er at livet som jeger og sankar var eit hardt liv, men det var også eit liv der menneska lærte seg å samarbeide og hjelpe kvarandre.
Overgangen til jordbrukssamfunnet
For omlag 10 000 år sidan skjedde det ei av dei viktigaste endringane i mennesket si historie - overgangen til jordbrukssamfunnet. Menneska starta å utforske korleis dei kunne manipulere naturen for å få det dei trengde, når dei trengde det.
Menneska tok kontroll over dyra og styrte dei til sin eigen fordel. Folk sleppte å stadig flytte på seg for å følgje årstidene og søkje nye matkjelder. I staden kunne jorda og dyra gje dei grønsaker, frukt, kjøt og mjølk. Det vart òg einklare å skaffe skinn til klede og anna utstyr.
Denne store endringa skjedde om lag 6000 år seinare i Nord-Europa, då klimaet endra seg. I Midtausten var klimaet tørt, men fruktbart takka vere dei store elvane. Nilen i Egypt og Eufrat og Tigris i Irak låg i eit område kalla den fruktbare halvmånen, og det var i desse landa i Midtausten at jordbruket først blomstra.
Med innføringa av jordbruk vart samfunna sterkt forandra. Folk måtte samarbeide meir, og det var behov for å skaffe seg eit felles forsvar mot fiendar. Det oppstod behov for fastsetje reglar og lovar for korleis samfunnet skulle fungere. Menneska starta å samle på eigedelar, og skilnadane mellom folk auka. Dei som hadde rikdom fekk meir makt.
Såleis vart samfunnet organisert på ein ny måte fordi menneska gjorde ting annleis. Jordbruket endra ikkje berre korleis folk levde, men òg korleis samfunna deira var strukturerte. Det var ei tid av store endringar, men det la grunnlaget for det vi kjenner som samfunnet vårt i dag.
Årsakene til den industrielle revolusjonen
Den industrielle revolusjonen, som starta i Storbritannia på midten av 1700-talet, var ei tid med djupe endringar på mange område i samfunnet. Forståinga av årsakene bak denne revolusjonen krev at ein ser på ei rekkje ulike faktorar som samverka på komplekse måtar.
Ein viktig føresetnad for den industrielle revolusjonen var jordbruksrevolusjonen. Fram til då hadde fleirtalet av befolkninga livnært seg av jordbruk, men nye teknikkar og verkty gjorde det mogleg å produsere meir mat med færre folk. Dette, saman med befolkningsvekst, førte til at mange menneskjer forlét landsbygda og søkte arbeid i byane. Denne flyttinga skapte ein stor arbeidskraftreserve, noko som la grunnlaget for industriell vekst.
Storbritannia var rikt på naturressursar, spesielt kull og jern. Kol vart drivstoffet som gav dampmaskinene kraft, medan jern vart brukt i produksjonen av nye maskiner, jernbanar og bruer. Dette bidrog til å auka produksjonskapasiteten og effektiviteten i industrien.
Samstundes vart det gjort mange betydelege teknologiske framsteg. Oppfinningar som dampmaskina og spinning jenny revolusjonerte produksjonsprosessane, noko som førte til at varer kunne produserasa raskare og billigare. Dette gjorde det mogleg for industrien å møte den aukande etterspurnaden som oppstod i takt med urbaniseringa.
Den britiske regjeringa spelte også ei viktig rolle gjennom den økonomiske politikken sin. Storbritannia var ein viktig handelsnasjon, og regjeringa støtta industriell vekst gjennom tiltak som patentlover og investeringar i infrastruktur. Dette skapte eit gunstig miljø for industriell utvikling.
Til slutt, med økonomisk vekst og utvikling, vart det tilgjengeleg meir kapital for å investere i nye bedrifter og teknologiar. Dette var avgjerande for den raskare utviklinga og spreiinga av industriell produksjon.
Alle desse faktorane bidrog til den industrielle revolusjonen, ein tid med enorme endringar, men også med store utfordringar. Denne perioda forma ikkje berre måten varer vart produserte på, men også sosiale forhold, arbeidsforhold og miljøet, og effektane kan enno merkast i dag.
Konsekvensar av den industrielle revolusjonen
Karl Marx
Karl Marx var ein tysk filosof, økonom, sosiolog, historikar og politisk teoretikar som levde på 1800-talet. Han vart fødd 5. mai 1818 i Trier i Tyskland og døydde 14. mars 1883 i London i England.
Marx er mest kjend for arbeidet sitt i utviklinga av den sosialistiske rørsla og teorien om kommunismen. Saman med sin medarbeidar, Friedrich Engels, skreiv han "Det kommunistiske manifestet", som beskriv kommunismen som ein politisk ideologi.
Marx sin filosofi, kjent som marxismen, er basert på ideen om klassekamp som ein drivkraft bak historisk utvikling. Marx hevda at kapitalismen, som er eit økonomisk system basert på private eigedom og produksjon for profitt, ville føra til utbytting av arbeidarane. Han argumenterte for at arbeidarklassen, eller proletariatet, skulle reisa seg i revolusjon mot bourgeoisiet, dei som eig produksjonsmidla, og oppretta eit samfunn utan klassar.
Marx sitt verk, "Das Kapital", er eit grundig studium av naturen til kapitalismen, kor han analyserte arbeidsverditeorien, varefetisjisme og akkumuleringa til kapitalen. Dette verket har hatt stor innverknad på politiske og økonomiske teoriar over heile verda.
Sjølv om Marx døydde over 130 år sidan, fortset ideane hans å prega politiske og økonomiske debattar. Hans kritiske syn på kapitalismen og visjonen hans om eit meir rettferdig samfunn har inspirert mange politiske rørsler og har forma grunnlaget for mange moderne sosialistiske og kommunistiske regjeringar.
Folk i Noreg
Menneske har alltid søkt dei beste forholda for å overleve, og har derfor slått seg ned seg der dei finn dyrkbar jord, ferskvatn og andre livsviktige naturressursar. Det har vore avgjerande med tilgang på mat og vatn for kor samfunna har dukka opp.
Noreg er eit land som er spesielt i denne samanhengen. Det er eit land som er tynt folkeset, der vi er relativt få menneske som bur her samanlikna med den store plassen vi har til rådvelde. Du finn mesteparten av befolkninga rundt Oslo og områda rundt Oslofjorden, men dei store byane ligg langs kysten. Frå Tromsø og Bodø i nord, til Trondheim, Bergen, Stavanger, Kristiansand, Arendal, Drammen og til slutt Oslo i sør-øst.
Landet vårt er langt og har ein rikdom av variert natur. Her finn du høge fjell, djupe innsjøar, lange fjordar og vidstrekte dalar, og ikkje minst har vi mykje hav. Landet er delt inn i fem landsdelar: Austlandet, Sørlandet, Vestlandet, Trøndelag og Nord-Noreg, og innbyggjarane er spreidde over heile landet. Berre 1,7% av landet er utbygd, men likevel bur nesten 80% av oss på tettstadar.
Geografisk er Noreg særs variert. Halvparten av landet består av fjell, våtmark, ferskvatn og vidder. Vi har også rike skogar. Høgfjellet i Sør-Noreg, med dei alpine fjella sine, strekkjer seg majestetisk over landskapet. Kystlinja vår er lang og innfløkt, med mange øyar, holmar og fjordar. Den lengste av alle er Sognefjorden.
Noreg har eit temperert klima, noko som er takka vere Golfstraumen. Vi har eit innlandsklima med varme somrar og kalde vintrar, og eit kystklima med milde vintrar og svale somrar. Med denne variasjonen og rike natur, kan vi dyrke ein god del av maten vår sjølv.
Det norske landskapet
Noreg er eit land rikt på natur. Frå dei høgaste fjella til dei djupe fjordane, frå dei tette skogane til dei opne kystlinjene, har vi eit mangfald av landskap som gjer landet vårt unikt.
Naturlandskap er område som er forma av naturlege prosessar, utan direkte menneskeleg påverknad. Dette inkluderer fjell, elvar, innsjøar og fjordar. Fjellandskapet i Noreg, med dei høge toppar sine og djupe dalar, er eit resultat av istidene som har prega landet vårt.
Kulturlandskap er område som er forma eller påverka av menneske gjennom tidene. Dette inkluderer jordbrukslandskap, bylandskap, og andre område der menneske har sett sitt preg. Jordbrukslandskapet er prega av åkrar og eng, og viser korleis vi har brukt og forvalta jorda vår for å produsere mat.
Skoglandskapet i Noreg er også eit viktig trekk ved naturen vår. Frå dei tette granskogane på Austlandet til dei opne furuskogane på Vestlandet, er skogane våre fulle av liv og mangfald.
Kystlandskapet er prega av havet. Med den lange kystlinja si har Noreg eit variert kystlandskap, frå sandstrender og flate skjærgardar, til bratte fjell som stuper ned i havet.
Byar og tettstadar er også ein del av landskapet vårt. Dei viser korleis vi har bygd og organisert samfunnet vårt, og korleis vi lever saman.
Verna naturlandskap er område der naturen er spesielt verna av lov. Dette er stadar med særskild naturleg eller kulturell verdi, som nasjonalparkar eller naturreservat. Dei hjelper oss med å ta vare på den unike naturen vår for framtidige generasjonar.
Allemannsretten er ein spesiell del av den norske naturforvaltninga. Det er ein rett alle har til å ferdast og opphalde seg i utmarka, uansett kven som eig grunnen. Denne retten gjer det mogleg for oss alle å nyte naturen, så lenge vi tek omsyn til miljøet og andre menneske.
Samla gir desse ulike landskapa eit bilete av den norske naturen i all sin mangfald. Dei viser korleis vi har levd med og innanfor naturen, og korleis vi forvaltar og vernar han for framtida.
Det norske samfunnet i dag
Noreg i dag er kjent for den høge levestandarden sin. Med gode velferdsordningar, likestilling og ein stabil økonomi, har vi skapt oss eit trygt og godt samfunn. Dette har ikkje kome av seg sjølv, men er frukta av politikarar som har gjort kloke val for fellesskapet over mange år.
Det er ikkje utan grunn at Noreg gjennom fleire år har vorte kåra til det beste, eller eit av dei beste landa å bu i. Dette viser både FN og Human Development Index (HDR), som måler menneskeleg utvikling, forventa levealder, utdanning og inntekt.
Men FN måler ikkje berre materiell velstand og utvikling. Dei ser også på kor lykkelege vi er. Og her skårar Noreg høgt på lista. Kvifor trur du det er slik? Kva er det som gjer oss så tilfredse med livet vårt?
Ein viktig grunn er at Noreg er rikt på naturressursar. Vi har vatn, fisk, mineral, jordbruk, skogbruk, gass og olje. I tillegg har vi oljefondet, sparepengar som skal brukast til å sikre ei god framtid for barna og barnebarna våre, og for kommande generasjonar.
Vi lever også i eit informasjonssamfunn, der informasjon og kunnskap er ein viktig del av kvardagen. Dette er grunnlaget for å bruke og skape teknologi, som vi kan bruke for å redde klimaet. Men denne utviklinga kan også skape etiske dilemma. Kva slags teknologi meiner du er viktig for deg og for samfunnet vårt?
For oss menneske er det viktig å bu saman. Du og kunnskapen din er viktig for at samfunnet skal utvikle seg. For at eit samfunn skal vere ein god stad å leve, treng det aktive samfunnsborgarar som har mykje kunnskap. Eit samfunn er summen av alle menneska som bur i det. Vi treng kvarandre for å skape eit godt samfunn.
Utfordringar for framtida
Noreg er utvilsamt ein god stad å leve. Likevel må vi innrømme at vi har utfordringar å løyse, for ikkje alle menneske har det like lett.
Eitt av problema vi møter er at befolkninga vår blir stadig eldre. Vi har mange tærande og færre nærande, noko som inneber at vi har færre menneske som kan jobbe og tene pengar til samfunnet. Dette kjem i stor grad av at fleire menneske ikkje jobbar lenger fordi dei har vorte pensjonistar.
Det er også ein realitet at vi lever lenger enn tidlegare. Det er sjølvsagt ein god ting, men det er også veldig kostbart. Vi treng derfor fleire menneske som kan vere med på å arbeide, og slik sikre inntekter til samfunnet.
Dersom ikkje fødselstala aukar og reproduksjonsnivået blir halde stabilt, vil det bli færre menneske i samfunnet som kan sikre velferdsstaten. Innvandring kan vere ein del av løysinga på dette problemet. Det er likevel viktig at innvandrarar lærer seg det norske språket, og at dei ikkje vert diskriminerte.
Noreg har store inntekter frå ikkje-fornybar energi, men det er viktig at samfunnet vårt utviklar høg kompetanse på alternative energikjelder som vind-, vass- og solkraft. Dette er fornybar ressursar som ikkje berre kan gi oss inntekter, men som også kan bidra til å løyse global oppvarming.
Vi lever i eit fantastisk land, men vi må ikkje ta det for gitt. Det er viktig at vi erkjenner problema vi står ovanfor og tek dei på alvor. Berre slik kan vi sikre at Noreg framleis vil vere ein god stad å leve for alle.