Jazz og elektronisk musikk

16 punkt · om lag 40 minutt lesing

Jazz og elektronisk musikk er begge uttrykk for mennesket si kreative kraft. Jazz, med den rike historia, spennande improvisasjon og uttrykksfridom, har påverka kulturen vår sterkt. På den andre sida representerer elektronisk musikk ei bølgje av innovasjon og teknologisk framgang. Det utforskar nye lydlandskap og utfordrar tradisjonelle musikalske strukturar. Desse to sjangrane, sjølv om ulike i opphav og stil, møtest ofte i uventa kryssingspunkt. Dei skapar unike og fascinerande lydlandskap der teknologien møter sjela, og der det gamle smeltar saman med det nye, og dermed skapar eit nytt musikalsk uttrykk.

Start med punkt 1

Punkt 1 · Jazz og elektronisk musikk

Jazz

Les for meg · Jazz

3 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Forklare kva jazz er ved å beskrive hovudelementa som kjenneteiknar sjangeren.

1.1Kva er jazz?

Jazz er eit vidt omgrep som omfattar mange ulike typar musikk. Frå jazz frå Sør-Afrika til jazz frå Noreg, er det mange variantar av sjangeren. Likevel er det nokre element som ofte kjenneteiknar jazzmusikk, inkludert tradisjon, , , og eit personleg uttrykk.

Tradisjonen i jazzen spelar ei nøkkelrolle i å forme musikken og gi musikarane identitet. Denne tradisjonen er ein raud tråd som strekk seg gjennom historia til jazz, og gjev oss innsikt i kva jazz er og korleis vi skal forstå musikken. Jazzmusikken oppstod ved inngangen til 1900-talet, der afrikanske og europeiske musikktradisjonar vart blanda saman for å skape ein heilt ny sjanger. Sidan starten har jazz vore ei utviklande musikkform, som har teke imot impulsar frå mange andre musikkformer. Dette har gjort at jazzen har vore i stadig utvikling, og at ulike stilartar og retningar har oppstått over tid.

**Figur 1.1** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

1.2Improvisasjon og rytmikk

Eit sentralt element i jazz er improvisasjon, som er å lage musikk «på ståande fot» utan å ha førebudd det på førehand. Improvisasjon kan ta mange former, frå enkle variasjonar over ei melodilinje, til friare former der ingenting er avtalt på førehand. I seinare jazz er den solistiske improvisasjonen, der ein musikar improviserer ein solo over eit rytmisk og harmonisk underlag, vorte særs viktig.

Rytmikken i jazz er ofte prega av ein såkalla «swing»-kjensle, ein bestemt type rytmikk som gjev lyttaren lyst til å røre på seg. Swingkjensla kan variere mellom ulike stilartar og epokar innan jazz, men felles for dei er at musikken skal ha eit rytmisk driv.

**Figur 1.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

1.3Eige uttrykk og røter

Det personlege uttrykket er eit anna vesentleg aspekt ved jazz. Det handlar om å finne sin eigen stemme som musikar, både i klangen på instrumentet sitt og i måten å spele på. Ein jazzmusikar strevar ofte etter å finne sitt eige unike «», som gjer at dei kan bli kjent igjen etter berre nokre få sekund med lytting.

Jazzhistoria har sine røter i , musikken som vart skapt av afrikanske slavar som vart ført til Amerika. Jazzmusikken brukar mange av dei same instrumenta som vart brukte av korps og danseband på starten av det 20. hundreåret, inkludert blåseinstrument og perkusjon. Det er mange teoriar om opphavet til ordet «jazz», men det er ingen einigheit om kvar det kjem frå.

**Figur 1.3** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 6

Kva er jazz?

Jazz er ein sjanger som omfattar mange ulike typar musikk.
Han har røter i både afrikanske og europeiske musikktradisjonar.
Jazz har utvikla seg over tid, med påverknad frå mange ulike musikkformer.

Neste: Tradisjonen i jazz

Oppgåver · Punkt 1

Diskuter i gruppa

1.1Kva er jazz, og kva element er typiske for denne musikkstilen?

1.2Korleis spelar tradisjonen ei rolle i jazzmusikken?

1.3Kva er improvisasjon, og kvifor er det viktig i jazz?

1.4Kva meiner vi med «swing»-kjensle i jazzrytmen?

1.5Korleis finn ein jazzmusikar sitt personlege uttrykk?

1.6Kva er jazzhistoria sine røter, og korleis oppstod sjangeren?

1.7Korleis har jazz utvikla seg over tid, og kva musikkformer har påverka denne utviklinga?

1.8Kva instrument er vanlege i jazzmusikk, og korleis blei dei brukte tidleg i jazzhistoria?

1.9Kvifor er det vanskeleg å finne einigheit om opphavet til ordet «jazz»?

1.10Kan du gi døme på ulike stilartar innan jazz og forklare korleis dei skil seg frå kvarandre?

Ferdig med punkt 1NesteRagtime

Punkt 2 · Jazz og elektronisk musikk

Ragtime

Les for meg · Ragtime

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Forklare ragtime, opphavet og utviklinga til musikkstilen.

2.1Opphav og bakgrunn

Ragtime er ein musikkstil som vart utvikla i USA mot slutten av 1800-talet, rundt år 1900, med røter i afroamerikansk kultur. Dette skjedde i ein periode etter borgarkrigen då afroamerikanarar vart inkluderte i militærorkester. Det var her mange afroamerikanske musikarar lærde å spele ulike instrument, og dei utvikla etter kvart eigne musikkstilar.

Musikkstilen har ein tydeleg bakgrunn i «», ei form for scenekunst der afroamerikanske musikarar ofte vart engasjerte for å spele dansemusikk med ein særleg rytme. Denne stilen vert ofte referert til som «dancing in ragged time». Det var gjennom denne tradisjonen at ragtime fekk den karakteristiske rytmiske strukturen sin.

Ordet «ragtime» kjem frå «rag», som er namnet på dansen som denne musikken vart komponert for. «Ragging» er ein annan term knytt til denne kulturen, og refererer til dansing akkompagnert av stadige gledeshyl. Dette skaper eit bilete av eit energisk, levande miljø der musikk og dans var tett bunde saman.

**Figur 2.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

2.2Kjenneteikn og komponistar

Ragtime-musikk er kjend for den lettliva og humørfylte tonen sin, og er ofte komponert for piano. Melodiane byggjer vanlegvis på dur og moll, og skil seg frå mange andre svarte musikkstilar ved å ha få – tonar typiske for blues – i seg.

Ei særeigenheit ved ragtime er det rytmiske samspelet mellom dei to hendene på pianoet. Venstre hand spelar vanlegvis ein taktfast , medan høgre hand spelar melodiar. Dette skapar ein distinkt, 'hakkete' rytme som er kjenneteiknande for stilen.

Nokre av dei mest kjende komponistane innanfor ragtime inkluderer Scott Joplin, Jelly Roll Morton og Eubie Blake. Desse artistane har bidrege vesentleg til utviklinga og populariseringa av ragtime, og deira komposisjonar er framleis viktige innslag i repertoaret til mange ragtime-musikarar i dag.

**Figur 2.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Ragtime

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

What is Ragtime? Ragtime Explained in 2 minutes (Music Theory)

YouTube · Dave Wave

Scott Joplin Movie Dueling Pianos Competition Scene – 1977

YouTube · AlphaTerminus

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 4

Historisk bakgrunn

Etter borgarkrigen vart svarte inkluderte i militærorkester
Svarte musikarar lærde å spele ulike instrument og utvikle eigne musikkstilar

Neste: Opphav og namneforståing

Oppgåver · Punkt 2

Diskuter i gruppa

2.1Kva tid og kor oppstod ragtime-musikkstilen?

2.2Kva rolle spelte afroamerikansk kultur i utviklinga av ragtime?

2.3Kva var «minstrel shows», og korleis påverka dei ragtime-musikken?

2.4Kvar kjem ordet «ragtime» frå, og kva betyr «ragging»?

2.5Kva instrument er ragtime-musikk oftast komponert for, og kva kjenneteiknar melodiane?

2.6Korleis fungerer samspelet mellom venstre og høgre hand på pianoet i ragtime-musikk?

2.7Kan du nemne nokre kjende komponistar innanfor ragtime og beskrive deira bidrag?

2.8Korleis påverka ragtime seinare musikkstilar som jazz og blues?

2.9Kvifor var perioden etter borgarkrigen viktig for utviklinga av afroamerikanske musikkstilar som ragtime?

2.10Kva er nokre av dei karakteristiske rytmiske eigenskapane til ragtime?

Ferdig med punkt 2NesteTradjazz

Punkt 3 · Jazz og elektronisk musikk

Tradjazz

Les for meg · Tradjazz

3 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive opphavet og utviklinga av tradjazz, inkludert dei kulturelle påverknadane frå New Orleans, hovudelementa i musikkforma som kollektiv improvisasjon, og viktige bidragsytarar som Buddy Bolden, Louis Armstrong og Jelly Roll Morton.

3.1Jazzen si vogge

Tradjazz, eller tradisjonell jazz, er ein musikksjanger som oppstod tidleg på 1900-talet, hovudsakleg i New Orleans, ein by som Napoleon selde og som sidan har vorte kjent som jazzen si vogge. Kulturen i New Orleans er som ein smeltedigel, og musikken der reflekterer denne blandinga av påverknadar. Ein viktig del av byen sin musikkultur er , som blir brukt i alt frå feiringar og festivalar til gravferder, og som har hatt stor innverknad på utviklinga av tradjazz.

Den aller første jazzplata vart spelt inn i 1917, men sjølv om innspelinga fann stad i New York, kom musikarane frå New Orleans. Denne tidlege jazzen, kjent som New Orleans-jazz, var combo-jazz. Det vil seie at det vart spelt av eit lite , ofte med ein trompet, ein klarinett, ein trombone og ei som bestod av piano, bass og trommer.

**Figur 3.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

3.2Gullalder og kjende namn

Tradjazz var særs populær på 1920-talet, eit tiår som ofte blir omtalt som «Jazzen sin gullalder». Musikken var prega av det som vert kalla . Dette er ei musikkform der alle musikarane i ensemblet improviserer samstundes, men tek utgangspunkt i ein melodi eller eit tema. Sjølv om dette er ein vanskeleg teknikk som krev stor musikalsk forståing og samhandling, er det også eit av dei mest spennande aspekta ved tradjazz, ettersom det gjev musikken eit levande og uføreseieleg preg.

Mange kjende komponistar og utøvarar har bidrege til tradjazzsjangeren. Av desse er nok Buddy Bolden, Louis Armstrong og Jelly Roll Morton dei mest kjende. Bolden, som ofte blir kalla «jazzen sin fødselsfar», var ein pioner innan jazzmusikk, sjølv om ingen av innspelingane hans har overlevd til i dag. Louis Armstrong er kanskje den mest kjende jazzmusikaren gjennom tidene, kjent for sitt virtuose trompetspel og karismatiske sceneframføring. Jelly Roll Morton var ein aktiv komponist og pianist, og var ein av dei første til å arrangere jazzmusikk, noko som gjorde han til ein viktig figur i overgangen frå den kollektive improvisasjonen til det meir strukturerte og arrangerte bandformatet.

**Figur 3.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Tradjazz

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

New Orleans Jazz Funeral Demonstration I

YouTube · Preservation Hall Foundation

YTRE SULØENS JASS-ENSEMBLE & TRICIA BOUTTÉ / Bogui Jazz, 3 de febrero de 2017 / «Some of these Days»

YouTube · Bogui Jazz

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 5

Historie og opphav

Jazz oppstod tidleg på 1900-talet, hovudsakleg i New Orleans.
Napoleon selde byen som no er kjend som jazzen sitt opphav.
New Orleans er ein kulturell smeltedigel, som har påverka jazzmusikken.

Neste: Instrumentering og stil

Oppgåver · Punkt 3

Diskuter i gruppa

3.1Kva er tradjazz, og kor oppstod denne musikksjangeren?

3.2Korleis reflekterer musikken i New Orleans blandinga av kulturelle påverknadar?

3.3Kva er brasstradisjonen, og korleis har den påverka utviklinga av tradjazz?

3.4Når vart den aller første jazzplata spelt inn, og kvar kom musikarane frå?

3.5Kva er combo-jazz, og kva instrument er vanlegvis med i eit slikt ensemble?

3.6Kvifor vert 1920-talet ofte kalla «Jazzen sin gullalder»?

3.7Kva er kollektiv improvisasjon, og kvifor er det viktig i tradjazz?

3.8Kven var Buddy Bolden, og kvifor vert han kalla «jazzen sin fødselsfar»?

3.9Kva bidrag gjorde Louis Armstrong til jazzmusikken, og kvifor er han så kjend?

3.10Korleis bidrog Jelly Roll Morton til utviklinga av jazzmusikken?

3.11På kva måte har tradjazz utvikla seg frå tidleg på 1900-talet fram til i dag?

3.12Kva moderne musikalske strøymingar har påverka nyare former av tradjazz?

Ferdig med punkt 3NesteSwing

Punkt 4 · Jazz og elektronisk musikk

Swing

Les for meg · Swing

3 min lesing Kort oppsummert Syng med Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive hovudtrekka ved swing som musikkform, inkludert historia, kjenneteikn og viktige utøvarar.

4.1Den andre gullalderen

Swing, ein musikkform som blomstra på 1930- og 1940-talet, blir gjerne referert til som «den andre gullalderen av jazz». Denne perioden var ein tid då jazzmusikk hadde eit enormt popularitetsløft, og swing var på mange måtar drivkrafta bak denne oppturen. Swing var ikkje berre ein musikkstil, men òg ein livsstil. Musikk og kultur var voven saman i ei bølgje av dans, mote og kreativ energi.

**Figur 4.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

4.2Storband og arrangement

Eit kjenneteikn ved swing er , med ein rikdom av instrument og ei blanding av solo- og ensemblestykke. Storbanda kunne omfatte opp til tjue musikantar, inkludert av saksofonar, trombonar, trompetar og ein rytmeseksjon som bestod av piano, bass, trommer og gitar. Dei store orkestera gav ein fyldigare og meir avansert lyd enn tidlegare jazzformer.

Musikken i swingperioden var generelt meir polert og avansert enn tidlegare stilar. Komposisjonane var ferdigskrivne og arrangerte på notar, og sjølv om det var rom for improvisasjon, var det vanlegvis avgrensa til soloinnslag. På denne måten var swing ein overgang frå det uformelle og spontane i tidlegare jazz til ein meir formell og strukturert musikkform.

**Figur 4.2** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

4.3Song, stilar og dans

Ein annan viktig del av swingmusikken var songen eller vokalen. Storbanda hadde ofte ein eller fleire vokalistar, og dette bidrog til populariteten. Songtekstane handla ofte om kjærleik og romantikk, og det var vanleg med «» mellom songaren og bandet.

Det var også mange swingvariasjonar, inkludert «String Swing», ein stil som kombinerte swing med sigøynertradisjonar. String Swing var prega av ei rekkje av strenginstrument, som fiolin, gitar og kontrabass, og var kjenneteikna av hurtige, virtuose soloar.

Swingmusikken gav oss mange aktive komponistar og utøvarar. Nokre av dei mest kjende er Duke Ellington, Count Basie, Benny Goodman og Louis Armstrong. Desse musikarane bidrog sterkt til å forme swingjazzen med den unike stilen sin og evna til å bringe fram dei særeigne kjenneteikna ved swing.

Publikum hadde ei viktig rolle i swingperioden, og dansen var ein sentral del av swingkulturen. Swingdansen, med ulike stilar som og Jitterbug, var kjenneteikna av energiske hopp, kast og rotasjonar, og var perfekt tilpassa den rytmiske og livlege swingmusikken.

**Figur 4.3** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Swing

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

Syng med3 songar

New York, New York

Syng eller spel med singbacken – opne songteksten og trykk på play.

0:00

Last ned singback

Kjelde: YouTube

What is Swing? Swing Explained in 2 Minutes (Music Theory)

YouTube · Dave Wave

The Best – Swing Jazz Music

YouTube · Classical Tunes

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 7

Historie og popularitet

Swing var den dominerande jazzsjangeren på 1930- og 1940-talet.
Musikkstilen blir ofte referert til som «Den andre gullalderen av jazz».
Swing var ikkje berre ein musikkstil, men òg ein livsstil, og det var stor samanheng mellom musikk, dans og mote.

Neste: Storband

Oppgåver · Punkt 4

Diskuter i gruppa

4.1Kva er tidsperioden for swingens storheitstid, og kvifor blir denne perioden kalla «den andre gullalderen av jazz»?

4.2Korleis bidrog swing til å auke populariteten til jazzmusikk på 1930- og 1940-talet?

4.3Kva kjenneteiknar eit storband, og kva slags instrument er vanlegvis med i eit storband?

4.4På kva måte var musikken i swingperioden meir polert og avansert samanlikna med tidlegare jazzstilar?

4.5Korleis spelte songen og vokalen ei viktig rolle i swingmusikken?

4.6Kan du forklare kva «String Swing» er, og kva som kjenneteiknar denne swingvarianten?

4.7Kven er nokre av dei mest kjende komponistane og utøvarane innan swing, og kva bidrag hadde dei til denne musikkforma?

4.8Kva rolle hadde publikum og dansen i swingkulturen, og kva slags dansestilar var populære?

4.9Korleis har swing hatt innverknad på andre musikkformer som R&B, rock and roll, og moderne jazz?

4.10Kva trur du er årsaka til at swingmusikken har opplevd ei viss gjenoppblomstring i seinare år?

Ferdig med punkt 4NesteBebop

Punkt 5 · Jazz og elektronisk musikk

Bebop

Les for meg · Bebop

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Forklare kva bebop er, beskrive korleis denne musikkstilen oppstod på 1940-talet.

5.1Eit opprør mot swing

Bebop, som oppstod på 1940-talet, er ein svært kjend stilart innanfor jazzmusikk. Dette var ei tid då swing-stilen dominerte den kommersielle musikkscena, men nokre musikarar kjende på ei lengting etter å prøve noko nytt. Dei opplevde swing som for polert og tilpassa for publikummet, så dei arrangerte der dei kunne utforske nye musikalske uttrykk.

Desse jamsessionane vart karakteriserte av raskt tempo, , nye rytmar og feite akkordar, det vil seie bruk av mange tonar samstundes. Slike musikalske eksperiment førte til utviklinga av ein heilt ny musikkstil, som vart kalla bebop. Det unike med denne stilen var at musikarane ikkje fokuserte på å tilfredsstille publikummet sitt ønske, men heller på å utforske dei mange ulike aspekta til musikken.

Sjølv om bebop vart sett på som hard og uforståeleg for mange i publikummet, bidrog denne stilen sterkt til å flytte grensene for kva som var mogleg innanfor jazzmusikk. Nokre musikarar spelte til og med med ryggen mot publikum, noko som kan sjåast på som eit symbol på denne interne fokuseringa.

**Figur 5.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

5.2Kjenneteikn og musikarar

Eit anna kjenneteikn på bebop-stilen var bruken av «». Dette var når trommeslagaren løyste opp den jamne med skeive markeringar. Dette gav musikken ein uføreseieleg og spennande rytme, som skapte eit konstant driv og energi.

Blant dei mest kjende komponistane og musikarane som bidrog til utviklinga av bebop-stilen, finn vi Charlie Parker og Dizzy Gillespie. Desse to var sentrale i å forme stilen og gav bebop ein unik klang som sette sterke spor i musikkhistoria. Musikken deira er i dag sett på som nokre av dei viktigaste verka innanfor jazzsjangeren.

**Figur 5.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Bebop

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

Bebop Jazz / Hard Bob / Fast and Complex Modern Swing Music

YouTube · JAZZPRESSO

THE BIRTH OF BEBOP (And modern jazz) Jazz History #45

YouTube · Chase Sanborn

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 5

Utviklinga av bebop

Oppstod på 1940-talet.
Var ein respons på at swingmusikken vart sett på som for polert.
Musikarane arrangerte jamsessions for å eksperimentere med nye uttrykk.

Neste: Musikalske særdrag

Oppgåver · Punkt 5

Diskuter i gruppa

5.1Kva er bebop, og når oppstod denne musikkstilen?

5.2Kva var dei musikalske hovudtrekka som kjenneteikna jamsessionane der bebop vart utvikla?

5.3Kvifor var det nokre musikarar som ønskte å gå bort frå swing-stilen til fordel for bebop?

5.4Korleis skilte bebop seg frå den kommersielle swing-musikken som dominerte på den tida?

5.5Kva betyr det når vi seier at bebop-musikarar fokuserte meir på dei musikalske aspekta enn å tilfredsstille publikummet?

5.6Kan du forklare kva som meinast med «bombs» i samanheng med bebop-stilen?

5.7Kven var Charlie Parker og Dizzy Gillespie, og kva rolle spelte dei i utviklinga av bebop?

5.8Kvifor opplevde mange i publikummet bebop som hard og uforståeleg i starten?

5.9På kva måtar har bebop hatt innverknad på utviklinga av jazzmusikk og musikkhistoria?

5.10Korleis kan musikarar som spelte med ryggen mot publikum tolkast som eit symbol på bebop-stilen?

Ferdig med punkt 5NesteCool Jazz

Punkt 6 · Jazz og elektronisk musikk

Cool Jazz

Les for meg · Cool Jazz

3 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Forklare kva som kjenneteiknar Cool Jazz.

6.1Ein roleg motreaksjon

Cool Jazz er ein musikkstil som byrja å få feste i 1950-åra. Den byggjer på mykje av det same som i Bebop, men var likevel ein motreaksjon mot denne stilen. Bebop, med det intense tempoet sitt og komplekse rytmar, vart sett på som for utfordrande for mange, og dermed fekk Cool Jazz eit pusterom der lyttaren kunne slappe av og nyte musikken utan å kjenne seg pressa til å henge med på alle dei hurtige endringane i tempo og rytme.

Cool Jazz, som namnet antydar, er kjenneteikna av ein meir tilbakelent, roleg og polert stil, som kontrast til det høge energinivået i Bebop. I motsetnad til bebop, der improvisasjon oftast er basert på , har Cool Jazz eit rolegare og meir luftig uttrykk. Seint på 1950-talet utvikla nokre av dei same musikarane modal jazz, med det som er kjent som . Denne improvisasjonsstilen tek utgangspunkt i , ikkje akkordane, og gir musikarane meir rom for å utforske ulike melodiske og harmoniske idear.

**Figur 6.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

6.2Kjende utøvarar

Nokre av dei mest kjende komponistane og utøvarane innan Cool Jazz inkluderer Miles Davis, Gerry Mulligan og Chet Baker. Davis, i særleg grad, er anerkjend for albumet sitt «Kind of Blue» frå 1959, som er eit av dei mest kjende og innverknadsrike albuma innan modal jazz. Albumet utnyttar i stor grad modal improvisasjon (spele på tonane i skalaer) og har ei unik, avslappa atmosfære som gjer det til eit ikonisk døme på modal jazz.

Gerry Mulligan, på si side, er kjend for sitt kontrastrike og vekta hans på melodi framfor kompleksitet. Arbeidet hans med Miles Davis, og dessutan hans eigen kvartett med Chet Baker, bidrog vesentleg til utviklinga av Cool Jazz.

Chet Baker er òg ein sentral figur i Cool Jazz. Han er kjend for sitt sensitive og melodiøse trompetspel, og dessutan for den karakteristiske vokalstilen sin. Baker sitt arbeid har hatt stor påverknad på utviklinga av Cool Jazz, og han har halde fram med å vere ein viktig pådrivar for denne stilarten.

**Figur 6.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Cool Jazz

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

Cool Jazz – Jazz Lounge Music Playist

YouTube · Jazz and Blues Experience

Chet Baker – Almost blue

YouTube · Sweetydu972M

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 4

Definisjon

Cool jazz er ein musikkstil som byrja å få feste i 1950-åra.
Den byggjer på mykje av det same som i bebop, men er likevel ein motreaksjon mot denne stilen.

Neste: Stil

Oppgåver · Punkt 6

Diskuter i gruppa

6.1Kva er hovudkjenneteikna ved Cool Jazz samanlikna med Bebop?

6.2Korleis skil modal improvisasjon seg frå akkordbasert improvisasjon i jazzmusikk?

6.3Kven var Miles Davis, og kva rolle spelte han i utviklinga av Cool Jazz?

6.4Kan du nemne eit ikonisk album innan Cool Jazz og forklare kvifor det er viktig?

6.5Kva bidrog Gerry Mulligan med til Cool Jazz, og kva instrument var han kjend for å spele?

6.6Kva er karakteristisk for Chet Baker sin stil både som trompetist og vokalist?

6.7Korleis påverka Cool Jazz utviklinga av jazz som musikksjanger i 1950-åra og vidare?

6.8Kvifor vart Cool Jazz sett på som ein motreaksjon til Bebop?

6.9Kva tyder det at Cool Jazz er meir «tilbakelent og polert» samanlikna med Bebop?

6.10Korleis bidrog Cool Jazz til å utvide jazzpublikummet?

Ferdig med punkt 6NesteFrijazz

Punkt 7 · Jazz og elektronisk musikk

Frijazz

Les for meg · Frijazz

3 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Forklare kva frijazz er.

7.1Musikk utan reglar

Frijazz er ei musikkform som oppstod på slutten av 1950-talet som ein direkte motstand til den tradisjonelle jazzstilen som nokre musikarar opplevde som for innskrenka og føreseieleg. Desse musikarane ynskte å utforske grensene til jazzmusikken ved å spele fritt, utan førehandsbestemd struktur eller melodilinjer. Med andre ord, frijazz er ein stil der improvisasjon og står sentralt, ofte med eit høgt nivå av og utforskande tilnærming.

I frijazz er det ingen strenge reglar for korleis ein skal spele eller kva tonar som er 'rette'. Musikarane har full fridom til å spele kva som helst på instrumenta sine, utforske dei ekstreme grensene for kva dei kan produsere av lydar og tonar. Dette kan gje musikken eit svært ubegripeleg preg for dei som ikkje er vane med å høyre på denne sjangeren.

**Figur 7.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

7.2Vekst og fri puls

På 1960-talet vaks dette musikkmiljøet raskt, både i omfang og popularitet. Mange av musikarane var ikkje berre engasjerte i musikk, men òg politisk aktive, og dette gjenspegla seg i musikken deira. Ein del av denne veksten kom òg frå ei interesse i , spesielt indisk musikk, som ofte har ein friare og meir flytande struktur enn vestleg musikk.

I motsetnad til tradisjonell jazz, har frijazz ein mykje friare puls. Det er ikkje nødvendigvis ein eintydig rytme som alle musikarane fylgjer. Snarare kan rytmen variere og endre seg gjennom eit musikkstykke, med ulike musikarar som bidreg med sine eigne unike rytmar.

**Figur 7.2** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

7.3Melodi og pionerar

Trass i det kaotiske og ustrukturerte preget av frijazz, kan denne musikken òg vere svært melodisk. Men det kan ta tid å venne seg til den unike stilen og melodiske strukturen som frijazz tilbyr. Det er som oftast når ein gir denne sjangeren tid og merksemd, ein verkeleg kan setje pris på den rike og komplekse musikken han produserer.

Ein kjend komponist og utøvar av frijazz er Ornette Coleman, ein frå USA. Han er ofte kreditert som ein pioner innan sjangeren og bidraget hans til utviklinga av frijazz er viktig for å forstå denne unike og kreative forma for musikk.

**Figur 7.3** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

Lyttepensum

Frijazz

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

Jazz Fundamentals: What Is Free Jazz?

YouTube · Jazz at Lincoln Center's JAZZ ACADEMY

Ornette Coleman: Intro To Harmolodics

YouTube · Song X Records

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 5

Historisk bakgrunn

Frijazz oppstod på slutten av 1950-talet.
Stilen oppstod som motreaksjon til tradisjonell jazz, som nokre musikarar opplevde som for fastlåst og føreseieleg.
Musikkmiljøet rundt frijazz vaks fram i løpet av 1960-talet.

Neste: Musikalske kjenneteikn

Oppgåver · Punkt 7

Diskuter i gruppa

7.1Kva er frijazz, og korleis oppstod denne musikkforma?

7.2Kva ønskte musikarane som starta frijazz å oppnå ved å spele fritt utan førehandsbestemd struktur eller melodilinjer?

7.3Korleis skil frijazz seg frå tradisjonell jazz når det gjeld improvisasjon og struktur?

7.4Kvifor kan frijazz opplevast som ubegripeleg for dei som ikkje er vane med å høyre på denne sjangeren?

7.5Korleis utvikla frijazz seg på 1960-talet, og kva påverknader var med på denne utviklinga?

7.6Kva rolle spelte politisk aktivisme og verdsmusikk i frijazzens vekst?

7.7Korleis varierer rytmen i frijazz samanlikna med tradisjonell jazz?

7.8Kva kan vere utfordrande med å venne seg til den melodiske strukturen i frijazz?

7.9Kven er Ornette Coleman, og kva betydning har han hatt for frijazz?

7.10Kan du gi døme på korleis improvisasjon og spontanitet spelar ei sentral rolle i frijazz?

Ferdig med punkt 7NesteFusion

Punkt 8 · Jazz og elektronisk musikk

Fusion

Les for meg · Fusion

3 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Forklare kva fusionmusikk er, beskrive hovudtrekka ved sjangeren og gje døme på kjende fusionmusikarar.

8.1Jazz møter rock

Fusion, som oftast blir rekna som ein sjanger under paraplyen til jazz, dukka opp på musikkscena på slutten av 1960-talet. Denne nye stilarten var sterkt påverka av rock, og han la vekt på instrumentale soloar og avanserte komposisjonar. Fusion har rota si i , og er karakterisert ved blanda element frå jazz, rock, , og i seinare tid, andre sjangrar som hiphop, elektronisk musikk og global musikk.

Sjangeren utvikla seg først og fremst mellom 1970- og 90-talet, der musikarar byrja å eksperimentere med jazzstrukturar og blanda dei med element frå rock og funk. Fusionmusikk er kjend for den innovative bruken sin av ulike musikalske element som til dømes presise og leikne framføringar. Denne typen musikk kan òg innehalde svært kompliserte rytmiske mønster, som kan utfordre lyttaren.

**Figur 8.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

8.2Kjende fusionmusikarar

Ein av dei mest kjende fusionmusikarane er saksofonisten Michael Brecker. Brecker var kjend for sitt innovative og teknisk dyktige spel. Han spelte ofte komplekse solopartar som viste den tekniske dyktigheita hans, og kombinerte jazz, rock og funk på ein særs kreativ måte.

Ein annan kjend fusionmusikar er Bugge Wesseltoft, ein norsk jazzmusikar og komponist. Wesseltoft er kjend for den innovative tilnærminga si til jazz og fusion. Han blandar ofte jazz med elektronisk musikk for å skape unike og spennande lydbilete. Wesseltoft har spelt ei viktig rolle i utviklinga av elektronisk jazz og fusion i Noreg.

Nils Petter Molvær er ein annan norsk jazzmusikar og komponist som er kjend i fusion-kretsen. Molvær har blanda element av jazz, rock og elektronisk musikk for å skape sin eigen unike stil. Han er særleg kjend for bruken av i musikken sin, som gir han ein særs distinktiv lyd.

Fusion er ein sjanger som kontinuerleg utviklar seg, og det ser ut til at musikarar stadig finn nye måtar å utforske og blande ulike musikkformer. Denne stilen tillèt stor grad av kreativitet og eksperiment, og er populær blant musikarar som ønskjer å utforske nye musikalske landskap.

**Figur 8.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Fusion

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

Feel Like Makin' Love – Toshiki Soejima : Live & Recording 2022 / Neo-Soul Guitar

YouTube · ソエジマトシキ / Toshiki Soejima

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 4

Historisk bakgrunn

Oppstod på slutten av 1960-talet
Utvikla seg i stor grad mellom 1970- og 90-talet
Starta som ein sjanger under paraplyen til jazz
Inspirert av rock, funk og seinare, andre sjangrar

Neste: Musikalske kjenneteikn

Oppgåver · Punkt 8

Diskuter i gruppa

8.1Kva er fusionmusikk, og korleis oppstod sjangeren?

8.2Kva musikalske element er typiske for fusionmusikk?

8.3Korleis skil fusionmusikk seg frå tradisjonell jazz?

8.4Kan du nemne nokre kjende fusionmusikarar og beskrive deira bidrag til sjangeren?

8.5Korleis har rock og funk påverka utviklinga av fusionmusikk?

8.6Kva rolle har elektronisk musikk spela i utviklinga av fusion?

8.7Kan du forklare kvifor fusionmusikk blir sett på som innovativ og eksperimentell?

8.8Korleis har Noreg bidrege til utviklinga av fusionmusikk?

8.9Kva er spesielt med musikken til Bugge Wesseltoft og Nils Petter Molvær?

8.10Korleis kan kompliserte rytmiske mønster i fusionmusikk utfordre lyttaren?

Ferdig med punkt 8NesteNorsk jazz

Punkt 9 · Jazz og elektronisk musikk

Norsk jazz

Les for meg · Norsk jazz

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive utviklinga av norsk jazz.
2Gje døme på sentrale norske jazzmusikarar.

9.1Ein eigen norsk identitet

Norsk jazz har vore i utvikling sidan midten av det 20. hundreåret. På 1960-talet byrja norsk jazz å forme sin eigen identitet. Før dette var norsk jazz i stor grad påverka av dei amerikanske stilane. Karin Krog er eit viktig namn i norsk jazz. Ho har etablert seg som ein internasjonal jazzsongarinne og har vore ein betydeleg bidragsytar til norsk jazz. Med ei karriere som strekkjer seg over fleire tiår, har ho oppnådd stor anerkjenning for arbeidet sitt både nasjonalt og internasjonalt.

Eit anna karakteristisk aspekt ved norsk jazz er det som er kjend som «The Nordic Sound». Dette uttrykket refererer til korleis norske jazzmusikarar hentar inspirasjon frå det norske landskapet og klimaet. Fjordar og fjell, langstrekte vidder, snø og isbrear er alle element som speglar seg i musikken. Denne særprega klangen, kjenneteikna av lyrisk melodi, romleg akkordprogresjon og subtil , skapar eit unikt lydbilete som ofte blir assosiert med norsk jazz.

**Figur 9.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

9.2Folkemusikk og kjende namn

Norsk folkemusikk har òg hatt stor innverknad på norsk jazz. Element frå folkemusikken, som , og , har vorte integrert i jazzmusikken for å skape ei unik blanding av tradisjonelle norske melodiar med improvisasjonen til jazzen. Elektronika har òg vorte meir vanleg i norsk jazz, der digital teknologi og syntetiske lydar blir brukt til å skape nye musikalske uttrykk.

Det er mange kjende komponistar innanfor norsk jazz. Robert Normann, ein jazzgitarist kjend for den virtuose teknikken sin, er ein av dei. Han er viktig for den tidlege utviklinga av norsk jazz. Jan Garbarek og Nils Petter Molvær har hatt stor innverknad på «The Nordic Sound». Arild Andersen, ein aktiv kontrabassist, har gjort mykje for å utvikle jazz i Noreg, både som komponist og utøvar.

**Figur 9.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Norsk jazz – The Nordic Sound

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

01 / 03

Nils Petter Molvaer at Nisville 2025

YouTube · Nisville Jazz Festival

Karin Krog live under Spellemannprisen 1974

YouTube · Spellemannprisen

Arild Andersen Quartet Live In Norway 1975

YouTube · Ake Eriksson

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 5

Utvikling av norsk jazz

Byrjinga på 1960-talet: Norsk jazz tek form, inspirert av amerikanske stilar.
Utviklinga gjennom tidene: Norsk jazz har vore i konstant utvikling og har i dag sin eigen unike identitet.

Neste: Viktige bidragsytarar til norsk jazz

Oppgåver · Punkt 9

Diskuter i gruppa

9.1Korleis utvikla norsk jazz seg frå å vere påverka av dei amerikanske stilane til å forme sin eigen identitet på 1960-talet?

9.2Kven er Karin Krog, og kva rolle har ho spelt i utviklinga av norsk jazz?

9.3Kva er «The Nordic Sound» og korleis speglar det norske landskapet seg i denne musikalske stilen?

9.4Korleis har tradisjonell jazz frå New Orleans påverka norsk jazz?

9.5På kva måte har norsk folkemusikk blitt integrert i norsk jazz, og kva instrument blir ofte brukt for å skape denne blandinga?

9.6Kva rolle spelar elektronika i moderne norsk jazz, og korleis blir digital teknologi brukt i denne samanhengen?

9.7Korleis blir stemma brukt som eit musikalsk instrument i vokal jazz, spesielt med referanse til Karin Krog?

9.8Kven er Robert Normann, og kva bidrag har han gitt til norsk jazz?

9.9Korleis har Jan Garbarek påverka utviklinga av «The Nordic Sound» i norsk jazz?

9.10Kva har Arild Andersen bidrege med som komponist og utøvar innanfor norsk jazz?

Ferdig med punkt 9NesteElektronisk musikk

Punkt 10 · Jazz og elektronisk musikk

Elektronisk musikk

Les for meg · Elektronisk musikk

2 min lesing Kort oppsummert Syng med Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Forstå kva elektronisk musikk er, og beskrive og forklare forskjellen mellom analoge og digitale elektroniske instrument.

10.1Kva er elektronisk musikk?

Elektronisk musikk er ein brei kategori av musikk som blir laga med elektroniske instrument. Desse instrumenta, som inkluderer alt frå til dataprogram, nyttar straum for å lage lyd. Dermed er dei ulike frå som til dømes gitar og piano, som lagar lyd ved hjelp av fysiske prinsipp som resonans og vibrasjon.

**Figur 10.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

10.2Analoge og digitale instrument

Vi kan dele elektroniske instrument inn i to hovudkategoriar: og . Analoge instrument, som analoge synthesizerar og elektriske gitarar, lagar lyd ved å modifisere elektriske signal ved hjelp av fysiske komponentar som transistorar. Dette gir ein varm, naturleg lyd som mange musikarar set pris på.

Digitale instrument derimot, som digitale synthesizerar og dataprogram, lagar lyd ved å simulere dei fysiske prosessane i analoge instrument. Dette blir gjort ved hjelp av mikroprosessorar som produserer komplekse matematiske modellar for å lage lyd. Digitale instrument kan lage ei brei rekkje av lydar, inkludert herming av akustiske instrument, og gir musikarar ei enorm mengd kontroll over lyden.

**Figur 10.2** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

10.3Historie og utvikling

Elektronisk musikk starta for alvor på 1960-talet, med pionerar som Robert Moog, som skapte Moog-synthesizeren, eit av dei første populære elektroniske instrumenta. Sidan den gongen har elektroniske instrument vorte brukt i ei rekkje musikksjangrar, frå rock og pop til hiphop og dance. Dei har også skapt heilt nye sjangrar, som techno, house, dubstep og ambient.

I dag er elektronisk musikk utbreidd i alle former for populærmusikk. Med utviklinga av datateknologi og programvare har det vorte mogeleg for kven som helst å lage elektronisk musikk, noko som har ført til ein enorm kreativ eksplorasjon og innovasjon i feltet. Dette har også ført til nye sjangrar og undergrupper innanfor elektronisk musikk, og sjangeren held fram med å utvikle seg.

**Figur 10.3** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

Syng med4 songar

Hey Brother

Syng eller spel med singbacken – opne songteksten og trykk på play.

0:00

Last ned singback

Kjelde: YouTube

Evolution of Electronic Music (1929 – 2019)

YouTube · FenixP's Corner

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 4

Definisjon og opphav av elektronisk musikk

Elektronisk musikk er ein kategori av musikk som blir laga med elektroniske instrument, som blir drivne av straum.
Opphavet til elektronisk musikk kan sporast tilbake til byrjinga av 1900-talet, men musikken fekk eit stort oppsving på 1960-talet.

Neste: Typar av elektroniske instrument

Oppgåver · Punkt 10

Diskuter i gruppa

10.1Kva er elektronisk musikk, og kva gjer den forskjellig frå akustisk musikk?

10.2Kva er hovudforskjellen mellom analoge og digitale elektroniske instrument?

10.3Kan du gi døme på eit analogt instrument og eit digitalt instrument, og forklare korleis dei fungerer?

10.4Kven var Robert Moog, og kva var hans bidrag til elektronisk musikk?

10.5Korleis har utviklinga av datateknologi påverka skapinga av elektronisk musikk?

10.6Kan du nemne nokre sjangrar som har oppstått på grunn av elektronisk musikk?

10.7Kva moglegheiter gir digitale instrument til musikarar som ikkje analoge instrument kan tilby?

10.8Kva tid starta elektronisk musikk å bli populær, og kva faktorar bidrog til denne populariteten?

10.9Korleis har elektronisk musikk utvikla seg frå 1960-talet til i dag?

10.10Korleis kan elektronisk musikk påverke kreativiteten og innovasjonen hjå musikarar?

Ferdig med punkt 10NesteElectro

Punkt 11 · Jazz og elektronisk musikk

Electro

Les for meg · Electro

3 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive opphavet og utviklinga av electro-musikksjangeren, samt nemne kjente musikarar.

11.1Frå funk til electro

Electro er ein musikksjanger som oppstod som ein del av /break-kulturen på 1970- og 1980-talet, og har henta mykje inspirasjon frå funkmusikk på 70-talet. Dette gjeld særleg , som i electro ofte er kompleks og byr på mange variasjonar, som med funk. Den typiske lyden i electro kjem frå synthesizerar som vart utvikla på 1960-talet. Dette instrumentet gir ei rekkje moglegheiter for å skape unike lydar, og i electro blir det ofte brukt for å lage skarpe, kraftige tonar som skil seg ut i lydbiletet. i electro er også prega av mykje variasjon, med aggressive rytmar som skapar ein intens og drivande lyd.

Eit anna kjenneteikn ved electro er den bodskapen, som ofte blir formidla anten gjennom vokalen eller gjennom musikken sjølv. Denne bodskapen kan til dømes handle om framtidige teknologiske utviklingar, eller om kva for ei retning samfunnet er på veg i.

**Figur 11.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

11.2Kjende electro-artistar

Det er fleire kjende musikarar som har bidrege til utviklinga og populariteten til electro. Juan Atkins, ofte omtalt som «gudfaren av techno», har vorte heidra for innverknaden sin på electro gjennom arbeidet sitt med gruppa Cybotron på tidleg 80-talet. Ectomorph, eit electro-band frå Detroit, er også kjent for bidraget sitt til sjangeren.

Eit anna namn som ofte blir nemnt i samanheng med electro, er det tyske bandet Kraftwerk. Dei starta å eksperimentere med elektroniske instrument og maskiner allereie på 70-talet, og har hatt stor innverknad på utviklinga av electro.

Afrika Bambaataa, ein pioner innan hiphop, kombinerte element frå funk og elektronisk musikk for å skape ein ny, unik stil, og blir ofte sitert som ein av dei første artistane til å skape det som no blir kalla electro.

Andre kjende electro-artistar inkluderer Anthony Rother, kjent for den distinktive stilen sin med blanding av electro og techno, Dmx Crew, som er kjent for bruken sin av retro synthesizerlydar, og Dopplereffekt, som er kjent for den minimalistiske og eksperimentelle tilnærminga si til electro.

**Figur 11.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Electro

Kjelde: YouTube

0:00

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 3

Kva er electro?

Electro er ein musikksjanger som oppstod som ein del av hiphop/break-kulturen på 1970- og 1980-talet.
Har henta mykje inspirasjon frå funkmusikk på 70-talet, spesielt i form av rytmestrukturen.
Synthesizeren frå 1980-talet er hovudingrediensen i electro.

Neste: Kjenneteikn ved electro

Oppgåver · Punkt 11

Diskuter i gruppa

11.1Kan du forklare kva som kjenneteiknar rytmestrukturen i electro-musikk, og korleis denne er påverka av funkmusikk?

11.2Kva rolle spelar synthesizeren i electro-musikk, og korleis påverkar den lydbiletet?

11.3Kva meiner vi med at electro-musikk ofte har ein futuristisk bodskap? Kan du gi døme på kva dette kan handle om?

11.4Kven er Juan Atkins, og kvifor er han ein viktig figur innan electro-sjangeren?

11.5Korleis bidrog det tyske bandet Kraftwerk til utviklinga av electro-musikk?

11.6Kven var Afrika Bambaataa, og kva var hans innverknad på electro-sjangeren?

11.7Kan du nemne nokre andre kjende electro-artistar og beskrive kva som gjer stilen deira unik?

11.8På kva måte har electro-musikk påverka andre musikksjangrar?

11.9Korleis var hiphop/break-kulturen med på å forme electro-musikken på 1970- og 1980-talet?

11.10Kan du forklare kvifor perkusjonen i electro-musikk er viktig, og korleis den bidrar til sjangeren sitt særpreg?

Ferdig med punkt 11NesteDetroit tekno

Punkt 12 · Jazz og elektronisk musikk

Detroit tekno

Les for meg · Detroit tekno

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive utviklinga av Detroit tekno frå 1980- til 1990-talet, samt nemne sentrale artistar.

12.1Eit mørkt og mekanisk lydbilete

Detroit tekno er ein musikkstil som vart utvikla i Detroit, Michigan, USA, i midten til slutten av 1980-talet. Dette er ein sjanger som tekno kan spore sine røter tilbake til. Denne musikkstilen er kjend for sitt futuristiske preg, med ein distinkt sound som kan vere mørk, og mekanisk, ofte med dystre, futuristiske undertonar. Detroit tekno kan delast opp i to ulike typar, avhengig av tiåret det vart produsert.

På 1980-talet var Detroit tekno mørk, melankolsk og mekanisk. Dette kom som eit resultat av bruk av analoge instrument og enkle , som gav musikken ein unik, rå lyd. Musikken hadde eit dystert, futuristisk lydbilete som reflekterte det etter-industrielle landskapet i Detroit. 'Underground Resistance', eit fellesskap av musikarar som vart kjende for motstanden sin mot av tekno, vart skipa i 1989–1990 og bygde vidare på denne lyden.

**Figur 12.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

12.2Lysare lyd og kjende namn

På 1990-talet gjekk Detroit tekno gjennom ein transformasjon. Musikken vart lysare, meir sjelfull og meir fokusert på å vere rein dansemusikk. Betre teknologi og utstyr førte til eit betydeleg meir sofistikert lydbilete, med komplekse rytmar og melodiøse synth-linjer. Musikken vart meir tilgjengeleg for eit større publikum, og byrja å spreie seg utanfor Detroit.

Nokre av dei mest kjende Detroit-tekno-musikarane inkluderer Jeff Mills, Robert Hood, Stacey Pullen, Kenny Larkin og Eddie Fowlkes. Desse artistane har hatt ein stor påverknad på utviklinga av sjangeren, og har bidrege til å forme den distinkte sounden av Detroit tekno. Jeff Mills er ein pioner innanfor Detroit tekno og medgrunnleggjar av Underground Resistance, medan Robert Hood er kjend for den tilnærminga si til tekno.

**Figur 12.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Detroit tekno

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

How To Create Classic Detroit Techno | With Or Without Gear | Thomann

YouTube · Voltage Labs

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 3

Detroit tekno

Oppstod i Detroit, Michigan, USA, på midten av 1980-talet.
Har hatt stor påverknad på utviklinga av elektronisk musikk.

Neste: Typar Detroit tekno

Oppgåver · Punkt 12

Diskuter i gruppa

12.1Kva kjenneteiknar lydbiletet av Detroit tekno frå 1980-talet?

12.2Korleis endra lyden av Detroit tekno seg på 1990-talet, og kva var årsaka til desse endringane?

12.3Kven var 'Underground Resistance', og kva var deira rolle i Detroit tekno frå rundt 1990?

12.4Kan du nemne nokre av dei mest kjende artistane innan Detroit tekno og forklare kvifor dei er viktige for sjangeren?

12.5Kva rolle spelte teknologisk utvikling i transformasjonen av Detroit tekno frå 1980- til 1990-talet?

12.6Korleis reflekterte Detroit tekno det etter-industrielle landskapet i byen Detroit?

12.7Kva meiner ein med at Detroit tekno er meir enn berre ein musikkstil, men også ein refleksjon av tida og staden det vart skapt?

12.8Kva er dei viktigaste forskjellane mellom Detroit tekno frå 1980-talet og 1990-talet når det gjeld musikalske element og stil?

Ferdig med punkt 12NesteHouse

Punkt 13 · Jazz og elektronisk musikk

House

Les for meg · House

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive karakteristikkane av housemusikk, samt nemne nokre kjende artistar.

13.1Fødd i klubbane

House er ein musikkstil som vaks fram på 1980-talet i kjølvatnet av etter--kulturen. Han vart fødd i klubbar og festar som gjorde sitt ytterste for å skape nye lydar, stilar og atmosfærar. Musikken vart særleg utbreidd i homofile kretsar, men spreidde seg etter kvart utover og påverka musikklandskapet for alltid.

Housemusikk er kjenneteikna av ein mekanisk rytme, som om det var maskiner heller enn menneske som spelte. Bassen er djup og har ofte ein hypnotisk effekt på lyttaren. Ein sentral del av sjangeren er bruk av elektroniske element. Synthesizerar, datamaskiner og samplarar vart brukte for å skape nye lydar og effektar, og dei gav housemusikken eit futuristisk preg.

**Figur 13.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

13.2Stilblanding og kjende artistar

House blandar mange ulike musikkstilar saman. Synth, pop, latin soul, reggae, rap og jazz vart alle lagde oppå , noko som gav housemusikken eit rikt og variert lydbilete. Housemusikk kan både vere reint , utan noko som helst vokal, eller med vokal, som ofte er ordlause melodiar. Desse vokale melodiane gir musikken ein nesten drøymande kvalitet.

I løpet av dei siste åra av 1980-talet utvikla house seg til ein stil som vart kalla . Progressive house er kjenneteikna av lengre spor med ei gradvis utvikling i komposisjonen. Dette gav musikken ei djupare og meir avansert struktur enn tidlegare former for house.

Mange musikarar har påverka og forma house gjennom historia. Daft Punk, ein duo frå Frankrike, er kanskje dei mest kjende. Dei blanda house med andre sjangrar som funk, disco og techno, og skapte nokre av dei mest minneverdige låtane i sjangeren. Basement Jaxx, ein duo frå Storbritannia, er kjend for sin eklektiske og nyskapande tilnærming til sjangeren. Dei blanda house med element frå salsa, pønk og reggae, noko som gav musikken deira eit unikt og lett gjenkjenneleg preg.

**Figur 13.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

House

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

House Music 1990s MegaMix – (DJ Paul S)

YouTube · DJ Paul S

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 5

Opphav og utvikling

Oppstod på 1980-talet ut frå etter-disco-kulturen
Vart først utbreidd i homofile kretsar

Neste: Kjenneteikn ved musikken

Oppgåver · Punkt 13

Diskuter i gruppa

13.1Kva var dei viktigaste kjenneteikna ved housemusikk då sjangeren først oppstod på 1980-talet?

13.2Korleis vart housemusikk spreidd og påverka ulike samfunnsgrupper, spesielt i homofile kretsar?

13.3Kva rolle spelte elektroniske element som synthesizerar og datamaskiner i utviklinga av housemusikk?

13.4Kva er forskjellen mellom tradisjonell housemusikk og progressive house som utvikla seg på slutten av 1980-talet?

13.5Kan du nemne nokre kjente housemusikkartistar og forklare korleis dei har påverka sjangeren?

13.6Korleis blandar housemusikk ulike musikksjangrar saman for å skape sitt unike lydbilete?

13.7Kva meiner vi når vi seier at house er meir enn berre ein musikkstil, men også ein livsstil og ein kultur?

13.8Korleis har housemusikken endra og utvikla seg gjennom åra, og kva innverknad har denne utviklinga hatt på dagens musikk?

Ferdig med punkt 13NesteTekno

Punkt 14 · Jazz og elektronisk musikk

Tekno

Les for meg · Tekno

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive tekno som musikksjanger, og nemne nokre av dei viktigaste artistane.

14.1Frå undergrunnen til mainstream

Tekno, også kjent som techno, er ein musikksjanger som har røtene sine i den elektroniske musikken som vart laga i Detroit på midten av 1980-talet. Denne musikkforma er karakterisert ved at ho er reint elektronisk, noko som tyder at ho er produsert ved hjelp av elektroniske instrument og datasoftware, utan noko bruk av akustiske instrument.

På starten var tekno eit , ei lita rørsle som vart framført i små klubbar og undergrunnsstadar. Dette endra seg då sjangeren byrja å få fotfeste i England på slutten av 80-talet og tidleg på 90-talet. Der gjekk tekno frå å vere eit til å bli , og songane vart spelte i store klubbar og på store musikkfestivalar. Over tid har tekno utvikla seg og vorte delt opp i mindre sub-sjangrar, som inkluderer blant anna hardcore, jungle, ambient og IDM (Intelligent Dance Music). Desse sub-sjangrane har kvar sin unike stil, men deler grunnprinsippa frå tekno, som er fokus på og ein nesten hypnotisk rytme.

**Figur 14.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

14.2Hardare tekno og kjende namn

På midten av 90-talet kom det artistar som tok tekno til eit nytt nivå ved å lage hardare og meir intens musikk. Prodigy er eit godt døme på dette. Med det unike lydbiletet sitt og energiske framføringar, bidrog dei til å gi tekno ein større popularitet. Dei vert rekna som den første verkelege kommersielle tekno-suksessen, og musikken deira vert enno spelt på klubbar over heile verda.

Tekno-sjangeren har produsert mange kjende musikarar, inkludert Kevin Saunderson, Juan Atkins, Derrick May og Prodigy. Desse artistane har kvar på sin måte bidrege til å forme og utvikle sjangeren, og dei er høgt respekterte innanfor tekno-miljøet.

**Figur 14.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Tekno

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

What is Techno? | A detailed look at the characteristics that define the genre, w/ ABLETON FILE

YouTube · 343 Labs

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 5

Røter og opphav

Tekno starta som ein sjanger i midten av 1980-talet i Detroit.
Sjangeren vart påverka av housemusikk og anna elektronisk musikk.

Neste: Utvikling og popularitet

Oppgåver · Punkt 14

Diskuter i gruppa

14.1Kva er opphavet til tekno, og kor og når oppstod sjangeren?

14.2Kva kjenneteiknar tekno som musikksjanger når det gjeld produksjonsmetodar og instrumentbruk?

14.3Korleis utvikla tekno seg frå eit undergrunnsfenomen til ein mainstream-sjanger i England?

14.4Kva er nokre av dei viktigaste sub-sjangrane innanfor tekno, og korleis skil dei seg frå kvarandre?

14.5Korleis bidrog artistar som Prodigy til å endre og popularisere tekno på midten av 90-talet?

14.6Kan du nemne nokre kjende tekno-artistar og forklare korleis dei har påverka og utvikla sjangeren?

14.7Kva er hovudprinsippa som tekno bygger på, spesielt når det gjeld rytme og repetisjon?

14.8Korleis kan tekno vere meir enn berre ein musikksjanger, og kva betyr det at det er ein livsstil og subkultur?

14.9Korleis har teknologiske framsteg påverka utviklinga og produksjonen av tekno-musikk?

14.10Kva meiner du er den største forskjellen mellom tidleg tekno frå 1980-talet og moderne tekno i dag?

Ferdig med punkt 14NesteTrance

Punkt 15 · Jazz og elektronisk musikk

Trance

Les for meg · Trance

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive trancemusikken, og nemne nokre kjende artistar.

15.1Ei emosjonell reise

Trance er ein sjanger av elektronisk dansemusikk (EDM) som oppstod i Tyskland på tidleg 90-talet. Sjangeren kjenneteiknast ved repetisjonen sin av oppløftande synth-melodiar som ligg over ein kontinuerleg 4/4-beat. i trancemusikk ligg ofte i området 125 til 150 slag per minutt, men dette kan variere. Trancemusikk fokuserer på å skape ei emosjonell reise for lyttaren gjennom lag av melodiar, harmoniar og rytmar.

Trance har rot i den tidlege tyske tekno-scena, men har òg henta inspirasjon frå og Detroit Techno. Acid House, som oppstod på midten av 1980-talet, er kjend for dei karakteristiske basslinjene sine, skapt ved hjelp av Roland TB-303-synthesizeren. Denne stilen påverka utviklinga av trance sine draumeaktige, lydar. Detroit Techno, derimot, er kjend for bruken av futuristiske tema og den generelle minimalistiske tilnærminga si. Begge desse stilane har lagt grunnlaget for den unike estetikken som finst i trancemusikk.

**Figur 15.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

15.2Rave-kultur og undergrupper

På slutten av 90-talet opplevde trance ei gjenoppblomstring, særleg i England og USA, der det vart ein av dei mest populære formene for EDM. Dette var ei tid då -kulturen vart stadig meir utbreidd, og trancemusikk vart ofte spelt på store utandørs festivalar og nattklubbarrangement.

I dag finst det mange ulike undergrupper av Trance, inkludert Progressive Trance, Psychedelic Trance, og Uplifting Trance, blant anna. Kvar av desse har sin eigen distinkte stil, men alle deler Trance sin grunnleggjande struktur og fokus på hypnotiske, repeterande melodiar.

**Figur 15.2** KI-genererte bilete, brukte som illustrasjon.

Lyttepensum

Trance

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

Timeless Trance Classics | Golden Age Mix (1999 – 2004)

YouTube · Aurora

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 4

Utspring og utvikling av trance

Oppstod i den tyske tekno-scena på tidleg 90-talet
Inspirert av Acid House og Detroit Techno
Opplevde ei gjenoppblomstring på slutten av 90-talet i England og USA

Neste: Kjenneteikn ved trance

Oppgåver · Punkt 15

Diskuter i gruppa

15.1Kva er dei karakteristiske trekka ved trancemusikk?

15.2Korleis bidrar repetisjonen av melodiar og rytmar til å skape ei emosjonell reise for lyttaren i trancemusikk?

15.3Kva er tempoet i trancemusikk, og korleis kan dette variere?

15.4Forklar korleis Acid House og Detroit Techno har påverka utviklinga av trancemusikk.

15.5Kva rolle spelte den tyske tekno-scena i opphavet til trancemusikk?

15.6Kvifor opplevde trancemusikk ei gjenoppblomstring på slutten av 90-talet, særleg i England og USA?

15.7Nemn og beskriv nokre av dei ulike undergruppene av trancemusikk.

15.8Korleis påverka rave-kulturen populariteten til trancemusikk på slutten av 90-talet?

15.9Kva for element i trancemusikk skapar ein transe-liknande tilstand hos lyttarane?

15.10Korleis har trancemusikk utvikla seg fram til dagens dato?

Ferdig med punkt 15NesteEDM

Punkt 16 · Jazz og elektronisk musikk

EDM

Les for meg · EDM

2 min lesing Kort oppsummert Diskuter i gruppa

Dette skal du lære

1Beskrive kjenneteikna til elektronisk dansemusikk (EDM), og nemne kjende musikarar.

16.1Kva er EDM?

Elektronisk dansemusikk (EDM) er ein sjanger av musikk som har oppstått i løpet av dei siste få tiåra, og har vorte ein dominerande musikalsk kraft i . EDM stammar frå ei rekkje musikksjangrar, inkludert disco, techno, house, og , for å nemne nokre. Det er kjenneteikna ved bruk av elektroniske instrument og datateknologi for å lage lydar og rytmar som er designa for å få folk til å danse. Vanlege element i EDM inkluderer syntetiserte lydar, sampla klipp, og tunge .

EDM sprang opp i undergrunnsscener rundt om i verda på 1970- og 1980-talet. Det var på denne tida at (diskjokkear) byrja å eksperimentere med nye former for musikkproduksjon, inkludert bruk av samplarar og synthesizerar. Dei skapte eit nytt lydbilete som var fundamentalt annleis enn det som var vanleg på den tida.

**Figur 16.1** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

16.2Popularitet og kritikk

På 1990-talet byrja EDM å bli meir mainstream, med artistar som The Prodigy, Daft Punk, og The Chemical Brothers som hjelpte til å føre sjangeren til eit større publikum. På 2000-talet hadde EDM vorte ein av dei mest populære sjangrane i populærmusikken, med store festivalar som Tomorrowland og Ultra Music Festival som tiltrekkjer seg titusenvis av tilhengarar kvart år.

EDM har også hatt stor innverknad på andre musikksjangrar. Pop, hip hop, og til og med rock har alle vorte påverka av EDM, med mange moderne hittar som inneheld elektroniske element i lydbiletet sitt. Trass i populariteten til EDM, har det også vore kontroversielt. Kritikarar hevdar at det er for kommersielt og manglar djupn og kreativitet. Andre seier at det bidreg til ein kultur av rusmiddelmisbruk. Men tilhengarar argumenterer for at EDM representerer det ypperste innan innovasjon og eksperimentell musikk, og at det skapar eit fellesskap av musikkelskarar rundt om i verda.

**Figur 16.2** KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.

Lyttepensum

EDM

Kjelde: YouTube

0:00

Lytt og sjå

Lyd, film og aktivitetar

What is EDM, Electronic Music? What are EDM Genres: House, Trance, Trap, Dubstep?

YouTube · RuxiEDM

Repetisjon

Kort oppsummert

1 av 5

Historia til EDM

Opphav i undergrunnsscener på 1970- og 1980-talet
DJar eksperimenterer med nye former for musikkproduksjon
Bruk av samplarar og synthesizerar for å skape eit nytt lydbilete
Blir mainstream på 1990-talet
Artistar som The Prodigy, Daft Punk, og The Chemical Brothers bidreg
På 2000-talet er EDM ein av dei mest populære sjangrane i populærmusikken
Store festivalar som Tomorrowland og Ultra Music Festival tiltrekkjer seg store mengder folk

Neste: Kjenneteikn ved EDM

Oppgåver · Punkt 16

Diskuter i gruppa

16.1Kva er elektronisk dansemusikk (EDM), og korleis har denne sjangeren utvikla seg gjennom dei siste tiåra?

16.2Kan du nemne nokre av dei musikksjangrane som EDM stammar frå, og forklare korleis desse sjangrane har påverka EDM?

16.3Kva slags elektroniske instrument og teknologi blir brukt i produksjonen av EDM?

16.4Kva kjenneteiknar lydbiletet i EDM, og korleis skil det seg frå andre musikksjangrar?

16.5Korleis har undergrunnsscener på 1970- og 1980-talet bidrege til utviklinga av EDM?

16.6Kva rollar hadde artistar som The Prodigy, Daft Punk, og The Chemical Brothers i å gjere EDM meir mainstream på 1990-talet?

16.7Kva slags påverknad har EDM hatt på andre musikksjangrar som pop, hip hop, og rock?

16.8Kva er nokre av dei vanlegaste kritikkane mot EDM, og kva seier tilhengarane for å forsvare sjangeren?

16.9Korleis har store festivalar som Tomorrowland og Ultra Music Festival bidrege til populariteten til EDM?

16.10Kva meiner du om EDM sin innverknad på musikkutvikling og kulturell forandring?

Ferdig med punkt 16Til toppen

Jazz og elektronisk musikk – oversikt over opplegget

Lærarpakke

Jazz og elektronisk musikk

Musikk · iMusikkenPunkt 1–16

I pakken

PresentasjonarPowerPoint og PDF, med lærarnotat og viktige omgrep – éin for kvar del

ArbeidshefteSpørsmål til kvar tekst, faktaboksar, lytteark, tidslinje, songoppgåve og lag din eigen elektroniske låt

Test deg sjølvFleirvalstest til kvar del – òg til Microsoft Forms og Kahoot

TemavurderingFleirvalstest, skriftleg prøve og omgrepsprøve for heile temaet

Fasit til lærarenMed poengtolking og forslag til svar

Sjå opplegget på skolefag.com289 kr

Nynorsk og bokmålLisens for éin lærarNedlasting rett etter kjøp

Lærarinnhald

Ressursar for lærarar

Bruk tildelt passord for tilgang til temaspørsmål, omgrep, oppgåver, aktivitetar og ulikt vurderingsmateriale.