Musikk er ikkje berre for dansing og song. Den blir brukt til å setje stemning i reklame, filmar, og teaterstykke som opera og musikal. Reklame brukar ofte fengjande melodiar for å fange merksemda vår. Filmmusikk hjelper oss å kjenne spenninga eller gleda til personane. I opera og musikal er musikk sjølve forteljinga. Musikkvideoar brukar både lyd og bilete for å formidle bodskapen til artisten. I tillegg brukar nokre musikarar songane sine til å uttrykkje meiningane sine om samfunnet, som ei form for kritikk. Musikk har altså mange formål, det er ikkje berre underhaldning.
1Forstå og forklare ulike funksjonar musikk kan ha.
1.1Eit universelt språk
Musikk er eit universelt språk som påverkar oss på mange vis. Han har ei lang rekkje , avhengig av konteksten han vert brukt i. Nokre av funksjonane er felles på tvers av ulike kulturar, medan andre er spesifikke for ein viss kultur, samfunn, eller individ.
Figur 1.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
1.2Kjensler og terapi
Ein av dei primære funksjonane til musikk er å formidle kjensler. Dette kan vere gleda ved ei bursdagsfeiring, sorga ved ei gravferd, eller kjærleiken i eit bryllaup. Musikk kan hjelpe oss å uttrykkje kjenslene våre når ord ikkje strekk til.
I tillegg kan musikk fungere som ei form for terapi. Han kan hjelpe oss med å handtere stress, angst, og depresjon, og kan gi oss ei form for ro i vanskelege tider. Det finst til og med ein heil profesjon dedikert til å bruke musikk som ein terapeutisk intervensjon - .
Figur 1.2 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
1.3Samlande og splittande
Musikk speler òg ei viktig rolle i samfunnet, der han kan verke samlande og styrkje fellesskapskjensla. Gjennom song og dans kan ei gruppe menneske kjenne seg meir samanbundne. Han kan òg verke splittande, og skape skilnader mellom ulike grupper i samfunnet. Musikken si rolle i samfunnet er såleis både og .
Figur 1.3 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
1.4Mange funksjonar samstundes
Noko av det mest fantastiske med musikk er at han kan fylle så mange ulike funksjonar på same tid. Ein song kan både få deg til å danse og gråte, han kan få deg til å føle deg både samanbunden med andre og åleine på same tid. Han kan gi deg trøyst i sorg, og han kan hjelpe deg å feire glede.
Kva slags funksjon musikk har for deg, vil avhenge av mange faktorar. Kva slags musikk du lyttar til, kor du er, kva du gjer, og korleis du kjenner deg, vil alle påverke korleis du oppfattar musikken og kva slags funksjon han har for deg.
Til slutt, er det viktig å påpeike at musikk ikkje alltid treng å ha ein spesifikk funksjon. Nokre gonger er det nok berre å nyte musikken for musikken sin eigen skuld, for den gleda og trøysta han kan gi oss, uavhengig av kva anna han kan tilby.
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
Musikk og funksjon
0:00
Repetisjon
Kort oppsummert
1 av 6
Formidling av kjensler
Glede: Musikken kan spegle og forsterke gleda i situasjonar som bursdagsfeiringar.
Sorg: Musikken kan hjelpe oss å uttrykkje sorg, til dømes i ei gravferd.
Kjærleik: Musikken kan uttrykkje kjærleik, til dømes i eit bryllaup.
Neste: Terapi
1
Oppgåver · Punkt 1
Diskuter i gruppa
1.1Korleis kan musikk hjelpe oss å uttrykkje kjensler når ord ikkje strekk til?
1.2Kva er musikkterapi, og korleis kan musikk brukast som ein terapeutisk intervensjon?
1.3På kva måte kan musikk spele ei samlande rolle i samfunnet?
1.4Kan du gje eksempel på situasjonar der musikk har hjelpt deg å handtere stress eller andre utfordringar?
1.5Korleis kan ein song påverke deg på fleire måtar samstundes, til dømes få deg til å danse og gråte?
1.6Kva meiner du er den viktigaste funksjonen til musikk i ditt liv?
1.7Korleis kan musikk både integrere og ekskludere ulike grupper i samfunnet?
1.8Kvifor trur du musikk er eit universelt språk som påverkar menneske på tvers av kulturar?
1.9Kva faktorar meiner du påverkar korleis du oppfattar musikk i ulike situasjonar?
1.10Kvifor kan det vere viktig å nyte musikk for musikken sin eigen skuld, utan å tenkje på spesifikke funksjonar?
1Forklare korleis rockmusikken har hatt eit tett samband med politikk og samfunnsspørsmål.
2.1Rock og politikk
Rockmusikken har gjennom historia si alltid hatt eit tett samband med politikk og samfunnsspørsmål. Dette sambandet vart særs synleg på slutten av 1970-talet og utover 1980-talet då rocken tok eit tydeleg ansvar for å løfte fram og engasjere seg i sosiale problemstillingar.
Figur 2.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
2.2Pønkrocken
Eit betydeleg omslag kom med framveksten av på slutten av 1970-talet. Pønkrocken, kjenneteikna ved sin raske, harde og direkte stil, vart raskt ei plattform for sosialt engasjement og politisk protest. Tekstane tok ofte for seg kritiske samfunnsspørsmål, som klassekamp, krig, forureining og andre former for urettferd. Pønkrocken greidde på denne måten å føre inn eit tydeleg sosialt aspekt i rocken, og med det å utfordre og utforske musikken si evne til å forme og påverke samfunnet.
Figur 2.2 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
2.3Støttekonsertar
Gjennom 1980-talet vart det stadig vanlegare for rockemusikarar å arrangere for ulike gode formål, både internasjonalt og i Noreg. Dette var ein direkte måte for rocken å ta ansvar på, ved å samle inn pengar til dei som trengde det mest og løfte fram viktige samfunnsspørsmål. Dei aller fleste musikarane støtta opp om desse aksjonane, og dei bidrog til å setje søkjelyset på globale utfordringar som svolt, fattigdom og undertrykking. Fleire store musikkaksjonar kom på rad og rekkje, som Kampuchea i 1979, i 1984, Live Aid i 1985, Nelson Mandela 70th Birthday Tribute i 1988, og Live 8 i 2005. Alle desse aksjonane samla ein rekkje kjende artistar og band, og dei drog til seg massiv interesse både frå media og publikum.
Figur 2.3 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
2.4Solidaritet og engasjement
I tillegg til støttekonsertane, vart mange av songane frå denne tida prega av og samfunnsengasjement. Tekstane reflekterte ofte artistane sine personlege syn på aktuelle problemstillingar, og dei oppmoda lyttarane til å engasjere seg og vise solidaritet.
Saman førte desse faktorane til auka interesse for samfunnsspørsmål blant både musikarar og publikum. Rocken fekk ein meir aktiv rolle i samfunnet, og han bidrog til å setje dagsordenen for diskusjonar om sosial rettferd og globale utfordringar. Dette viser korleis rocken tok ansvar for å påverke samfunnet, og han stadfestar rocken si rolle som ein viktig kanal for sosial endring og politisk engasjement.
Repetisjon
Kort oppsummert
1 av 4
Ansvaret og engasjementet til rocken
Framveksten av pønkrock på slutten av 1970-talet
Innføringa av eit sosialt aspekt i rockemusikk
Kritiske samfunnstema som klassekamp, krig, forureining og urettferd
Neste: Støttekonsertar som ein form for ansvar
2
Oppgåver · Punkt 2
Diskuter i gruppa
2.1Korleis har rockmusikken gjennom historia hatt eit samband med politikk og samfunnsspørsmål?
2.2På kva måte vart dette sambandet særleg synleg på slutten av 1970-talet og gjennom 1980-talet?
2.3Kva kjenneteiknar pønkrocken, og korleis brukte denne sjangeren musikken som plattform for sosialt engasjement og politisk protest?
2.4Kva slags samfunnsspørsmål tok pønkrocken ofte opp i tekstane sine?
2.5Korleis bidrog rockemusikarar til samfunnsengasjement gjennom støttekonsertar på 1980-talet?
2.6Kva var formålet med støttekonsertar som Kampuchea, Band Aid, Live Aid, og Nelson Mandela 70th Birthday Tribute?
2.7Korleis påverka songane frå denne tida lyttarane sitt syn på samfunnsspørsmål og solidaritet?
2.8Kva rolle spelte media og publikum i musikkaksjonane på 1980-talet?
2.9Korleis førte desse musikkaksjonane til auka interesse for samfunnsspørsmål blant både musikarar og publikum?
2.10Kva viser dette om rocken si evne til å påverke samfunnet og setje dagsordenen for diskusjonar om sosial rettferd og globale utfordringar?
1Forstå og forklare korleis musikk blir brukt i reklame, og kjenne att slik musikk.
3.1Kvifor musikk i reklame?
Musikk er eit effektivt verktøy som blir nytta i reklame for å skape ei sterk kopling mellom produktet og potensielle kundar. Det er visse grunnar til at musikk blir brukt i reklame, og dei kan variere frå psykologiske, emosjonelle til kommersielle årsaker.
Ein av hovudårsakene til at musikk blir brukt i reklame er for å styrkje minnet til kunden. Forsking har vist at vi menneske har ei evne til å hugse ting betre når dei er kombinerte. Det vil seie at om du høyrer på ein song samstundes som du ser på eit bilete, er det større sjanse for at du vil hugse biletet. I reklame blir dette nytta for å få kundane til å assosiere visse melodiar eller lydar med spesifikke produkt eller merkenamn. Dette kan hjelpe til med å byggje og gjere at folk hugsar produktet betre.
3.2Jinglar og hitlistemusikk
Ofte blir det laga spesialkomponert musikk for å matche det spesifikke produktet eller merkenamnet. Dette blir gjort for å skape ein unik lyd som lett kan bli assosiert med merket. Denne musikken fungerer som ein "", og det blir gjort i håp om at folk vil kjenne igjen merket når dei høyrer melodien. Ein annan grunn til at dette blir gjort er for å appellere til visse sosiale grupper, som ungdomar, ved å bruke musikk som er populær blant desse gruppene.
Når det kjem til reklame retta mot ungdom, er musikk eit svært sentralt element. Ofte blir hitlistemusikk eller klassiske songar brukt for å trekkje til seg merksemd og popularitet. Ideen er at populariteten til musikken vil smitte over på produktet, og gjere det meir attraktivt for målgruppa.
Figur 3.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
3.3Livsstil og merkeidentitet
Ein annan viktig bruk av musikk i reklame er å formidle ein livsstil eller ein atmosfære. Mange gongar blir musikken brukt for å passe med image eller merkeidentiteten som dei ønskjer å fremje. Musikken kan hjelpe med å skape ei stemning eller ein visjon av livsstilen som kunden kan oppnå ved å kjøpe produktet. I nokre tilfelle kan produktet og musikken leve i . Dette skjer når eit produkt og eit musikkstykke blir utgjevne eller presenterte samstundes. Dette kan skape ein sterkare kopling mellom produktet og musikken, og gjere at kunden assosierer dei to tett saman.
Alt i alt er musikk eit viktig og effektivt verktøy i reklame. Den har evna til å styrkje merkeidentiteten, påverke til kunden, og forme eit unikt image for eit produkt eller eit merke. Det er ingen tvil om at musikk spelar ei sentral rolle i korleis vi oppfattar og reagerer på reklame.
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
01 / 08
Norvegia-reklame. Lærer.
Widerøe: Hele Norge. Hele tiden.
Reklame uten lyd
Brelett – også med rapsolje
Freia skaper glede
Freia (utan lyd)
Coca Cola (utan lyd)
Brelett (utan lyd)
Lyttepensum
Reklamemusikk
Kjelde: YouTube
0:00
Lyttepensum
Jingles
Kjelde: YouTube
0:00
Repetisjon
Kort oppsummert
1 av 6
Bruk av musikk i reklame for å styrkje minne
Kombinasjon av visuell og auditiv stimuli for å styrkje merkegjenkjenning.
Skape ein unik lydprofil for produktet eller merket.
Neste: Spesialkomponert musikk for å matche produkt eller merkenamn
3
Oppgåver · Punkt 3
Diskuter i gruppa
3.1Kvifor er musikk eit effektivt verktøy i reklame?
3.2Korleis kan musikk hjelpe med å styrkje minnet til kundane?
3.3Kva er ein "jingle", og korleis fungerer han i reklame?
3.4Kva rolle spelar spesialkomponert musikk i reklame?
3.5Kvifor er musikk spesielt viktig i reklame retta mot ungdom?
3.6Korleis kan musikk påverke korleis eit produkt eller merke blir oppfatta?
3.7Kan du gi eit døme på korleis musikk kan formidle ein bestemt livsstil eller atmosfære i reklame?
3.8Kva er symbiosen mellom eit produkt og eit musikkstykke, og kvifor kan dette vere effektivt?
3.9Kva er nokre av dei kommersielle årsakene til at musikk blir brukt i reklame?
3.10Korleis kan populariteten til ein song smitte over på eit produkt i reklame?
1Forklare korleis musikk påverkar og bidreg til ulike former for scenekunst, som teater, sirkus, musikkteater, opera og musikal, og kjenne att denne musikken.
4.1Musikk på scena
Musikk speler ei sentral rolle i teater, og han er noko meir enn berre lydteppe for handlinga på scena. Musikken kan uttrykkje karakterane sine kjensler, intensivere den dramatiske stemninga, bidra til å fortelje historia, skape eit tids- og stadsbilete, understreke rytmen i handlinga og skape kontrastar.
I sirkus er musikken uunnverleg. Han styrer tempoet og rytmen i showet, og kan endre intensiteten frå det intenst spennande til det søte og humoristiske. Utan musikk, ville sirkus mista mykje av magien sin.
Figur 4.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
4.2Musikkteater og opera
er ei særskild form for teater der musikk, song, dans og dialog smeltar saman til ein heilskap. Musikken hjelper til med å framheve skodespelarane sine prestasjonar og skape ei djupare kjenslemessig tilknyting til publikum. teaterscener har utvikla seg mykje sidan operaen si tid, med bruk av moderne instrument og songteknikkar.
Opera er ei særskild form for musikkteater der klassisk musikk og ei bestemt form for song, kjend som , er i sentrum. Dette er ei form for song der røysta er svært lydberande og der det leggjast stor vekt på å kunne syngje lange melodilinjer utan å ta pusten.
Figur 4.2 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
4.3Musikalen
Frå byrjinga av det 20. hundreåret, har vi sett utviklinga av ei ny form for musikkteater, kjend som musikal. Musikalen tek i bruk både klassiske og moderne instrument, og syngjestilen er meir i samsvar med moderne populærmusikk, med bruk av og andre teknikkar som ikkje er like vanlege i opera.
Ei typisk musikalframsyning er gjerne 2 til 3 timar lang, delt opp i to med ein pause på rundt ti til tjue minutt. Til saman kan det vere 15-20 songnummer av varierande lengd, vanlegvis 3-5 minutt, i tillegg til dialog som er akkompagnert av musikk, og ei rekkje reprisar på tidlegare songar.
Figur 4.3 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
Lyttepensum
Opera
Kjelde: YouTube
0:00
Lyttepensum
Musikal
Kjelde: YouTube
0:00
Repetisjon
Kort oppsummert
1 av 3
Roller for musikk i teater
Uttrykkje karakterane sine kjensler: Musikken kan spegle og forsterke kjenslene til figurane på scena.
Intensivere dramatisk stemning: Musikken kan heve eller senke intensiteten i ei scene.
Fortelje historia: Musikken kan hjelpe til med å formidle handlinga og drive handlinga framover.
Skape tids- og stadsbilete: Musikken kan formidle historisk og geografisk kontekst.
Understreke rytmen i handlinga: Musikken kan understreke tempoet og retninga til handlinga.
Skape kontrastar: Musikken kan skape kontrast mellom ulike scener eller karakterar.
Neste: Bruk av musikk i ulike typar teater
4
Oppgåver · Punkt 4
Diskuter i gruppa
4.1Korleis spelar musikk ei rolle i å uttrykkje karakterane sine kjensler på scena i teater?
4.2Kva funksjon har musikken i eit sirkusshow?
4.3På kva måte bidreg musikken i musikkteater til å forsterke skodespelarane sine prestasjonar?
4.4Kan du forklare kva som kjenneteiknar bel canto-songen i opera?
4.5Kva skil musikal frå tradisjonell opera når det gjeld bruk av instrument og songteknikkar?
4.6Kor lang er ei typisk musikalframsyning, og korleis er ho vanlegvis strukturert?
4.7Korleis påverkar musikken den dramatiske stemninga i ein teaterproduksjon?
4.8Kva ville vere konsekvensane for ei teaterframsyning dersom musikken ikkje var til stades?
4.9Kan du gje døme på korleis musikk skapar kontrastar i handlinga på scena?
4.10Kva rolle spelar reprisar av songar i ein musikal?
1Forklare korleis protestmusikk har spelt ei rolle i det amerikanske samfunnet, og kjenne att denne musikken.
5.1Musikk som protest
har alltid vore ein del av det amerikanske samfunnet, særleg i tider med sosiale og politiske konfliktar. Denne musikkstilen fungerer som ein kanal for uttrykk for misnøye og motstand mot styresmaktene, og er eit kraftig verktøy for å påverke endring i samfunnet.
5.2Uro i USA
Den 23. juli 1967, då opprør braut ut i Detroit, var eit særleg viktig vendepunkt for protestmusikken. Uroa som oppstod på grunn av at dei svarte ikkje fekk ta del i velstandsauken i USA, resulterte i ein høg aktivitet innan protestmusikken. Mange songarar og musikarar uttrykte misnøya si og kravde rettferd ved å skrive og framføre songar som kritiserer urettferd og .
Figur 5.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
5.3Bob Dylan
Eit godt døme på dette er Bob Dylan, ein aktiv artist i denne perioden. Med den karakteristiske kassegitaren sin, song og munnspel, kritiserte han skarpt overgrepa og urettferdene i det amerikanske samfunnet. Dylans protestsongar, som 'Blowin' in the Wind' og 'The Times They Are a-Changin'', har vorte anerkjende som symbol på protest- og fridomskampen på denne tida.
i USA vart oppheva i 1964 og 1965, mykje takka vere arbeidet til Martin Luther King jr., som kjempa for likskap og rettferd. Han fekk Nobels fredspris for dette arbeidet. King sin visjon og hans evne til å mobilisere folk gjennom talar og ikkje-valdeleg protest var også inspirasjon for mange musikarar. Protestmusikk spelte ei viktig rolle i denne rørsla, ved å hjelpe til med å spreie bodskapen om like rettar og rettferd for alle, uansett hudfarge.
5.4Tema og stil
Protestmusikken fokuserte ikkje berre på raseproblematikk, men omfatta også , fattigdom, sløsing, og krig. Desse temaa var gjenstand for skarp kritikk i protestsongane, og musikken vart dermed eit kraftig verktøy for å rette merksemda mot desse problema.
Stilen til protestmusikken, med enkel instrumentering og direkte tekstar, passa perfekt til bodskapen i songane. Musikken var naken og ærleg, og det gjorde det lettare for lyttarane å forstå og identifisere seg med det musikken prøvde å formidle.
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
Syng med1 song
Blowin' in the Wind
Syng eller spel med singbacken – opne songteksten og trykk på play.
1Beskrive hippierørsla frå midten av 1960-talet, og kjenne att denne musikken.
6.1Eit ungdomsopprør
, som blomstra frå midten av 1960-talet, var ein manifestasjon av ungdomsopprør mot det etablerte samfunnet og mot dei verdiane som dei kjende hadde vorte forstyrra av , kapitalisme, og industrialisering. Deltakarane, ofte referert til som hippiane eller 'blomsterborna', uttrykte ein grunnleggjande mistillit til det konvensjonelle samfunnet og søkte etter alternative livsstilar, politiske strukturar, og åndelege oppfatningar.
Hippierørsla var på mange måtar ein motreaksjon mot dei konservative sosiale normene i etterkrigstida. Hippiane kjempa for fri kjærleik, , og ein tilbakevending til naturen. Dei motsette seg også sterkt materiell grådigheit, kapitalisme og imperialismen som dei meinte stod i kontrast til dei verkelege verdiane i livet. Dei søkte etter indre sanningar gjennom meditasjon og bruk av rusmiddel som LSD og marihuana.
6.2Politikk og livsstil
Hippiane var særskilt engasjerte i politiske spørsmål, og mange av dei var aktive i protestane mot Vietnamkrigen. Raseskilje, fattigdom, kjernevåpen, og sløsing var blant dei viktigaste emna for hippiane. Dei levde i , dyrka fri kjærleik, og utforska nye religiøse og filosofiske retningar, ofte med sterke innslag av austlege filosofiar og religionar, som buddhismen og hinduismen.
Figur 6.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
6.3Musikken
Musikk var ein sentral del av hippiekulturen, med artistar som Janis Joplin, Jimi Hendrix, The Grateful Dead, og The Beatles som var inspirert av, og bidrog til, kulturen. Desse musikarane førte med seg nye og revolusjonerande uttrykk innan rockemusikken, med psykedelisk musikk som kom til å dominere hippiescena.
6.4Spor og skuggesider
Trass i mykje av kritikken og motstanden som hippierørsla møtte, bidrog ho til ei omforming av vestlege samfunn på mange måtar. Hippiane hjelpte med å fremje diskusjonen om borgarrettar, kvinne sine rettar, og miljøvern, og deira søk etter alternative livsstilar har late etter seg varige spor i vestlege kulturar.
Men det var òg sider ved hippierørsla som var problematiske. Bruken av narkotika førte til avhengnad og øydelagde liv for mange. I tillegg, medan idéen om fri kjærleik hadde ei viss tiltrekking, førte ho også til problem med seksuelt overførte infeksjonar og uønskte graviditetar.
Trass i desse utfordringane, står hippierørsla som eit sterkt symbol på ungdomsopprør, fred, og søk etter meining. Det står også som eit vitnesbyrd om ei tid då unge menneske utfordra normene og verdiane i samfunnet, og søkte etter nye og alternative måtar å leve på.
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
Syng med1 song
Hey Joe
Syng eller spel med singbacken – opne songteksten og trykk på play.
1Gjere greie for opphavet og utviklinga av norsk visesong frå slutten av 1960-talet til i dag, og kjenne att denne musikken.
7.1Opphavet
Norsk oppstod på slutten av 1960-talet, då samfunnet var fullt av samfunnspolitiske strøymingar. Visesongen vart i stor grad påverka av amerikanske protestsongarar, med djuptgåande tekstar om fridom, rettferd, og samfunnskritikk. Stilen i norsk visesong hadde også element av og , med moteinstrument som gitar, fele og banjo.
Artistane som dominerte sjangeren var prega av si tid. Dei song om viktige tema som krigen i Vietnam, var kritiske til EF, og uttrykte eit sterkt forhold til det typisk norske. Dette gav visesongen ein spesiell plass i den norske musikkulturen, og han vart ein viktig formidlar av det norske samfunnet i ei turbulent tid.
Figur 7.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
7.2Ein brei sjanger
Sjangeren endra seg med tida, og i dag er visesongen ein brei sjanger som rommar alt frå alvorlege emne til humoristiske betraktningar, frå triste forteljingar til lyse, glade songar. Norsk visesong er på mange måtar ein spegel av det norske samfunnet gjennom tidene, med tekstar som reflekterer tida og samfunnet dei vart skapt i.
Figur 7.2 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
7.3Gullalderen
Frå slutten av 1960-talet til midten av 1970-talet opplevde norsk visesong ein . I denne perioden dominerte artistar som Lillebjørn Nilsen, Øystein Sunde, Ole Paus, og Hans Rotmo med Vømmøl Spellmannslag. Dei vart kjende for sine engasjerte tekstar og sterke melodiar, og har hatt stor innverknad på norsk visesong.
Lillebjørn Nilsen, kjend for den fine lyrikken sin og melodiske gitarspel, har gitt oss mange kjende viser som "Alexander Kiellands plass" og "Barn av regnbuen". Øystein Sunde er kjend for den kvikke humoren sin og kjappe gitarstil, og har gitt oss songar som "Kjekt å ha" og "Fire mjølk og Dagbla' for i går". Ole Paus har stått bak mange kritiske og vittige viser, som "Mitt lille land" og "Engler i snøen", medan Hans Rotmo og Vømmøl Spellmannslag er kjende for den dialektprega og humoristiske visestilen sin, med viser som "Vømmøl'n" og "Slapp reggae".
Etter midten av 1970-talet minka interessa for visesong noko, men sjangeren har halde seg levande fram til i dag. Norsk visesong lever framleis i beste velgåande, og er ein relevant og elska del av norsk musikkultur.
Figur 7.3 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
Syng med1 song
Alexander Kiellands Plass
Syng eller spel med singbacken – opne songteksten og trykk på play.
1Forklare korleis filmmusikk påverkar opplevinga av ein film ved å beskrive musikkens rolle i å setje stemning, skape forventningar, og karakterisere figurar og situasjonar.
8.1Musikk som formar opplevinga
Filmmusikk er ein integrert del av filmmediet, og er med på å forme og guide publikummet si oppleving. Musikken kan påverke tolkinga vår av handlinga, setje tempoet for sekvensar, og bidra til å skape djupn og dimensjon i figurane og dei visuelle bileta. Når vi tenkjer på filmmusikk, kan vi tenkje på alt frå klassiske orkestrale som vi høyrer i episke drama, til meir moderne med populærmusikk som vi høyrer i mange samtidsfilmar.
Figur 8.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
8.2Suggesjon og skildring
Eit viktig aspekt ved filmmusikk er det vi kallar musikalsk . Musikken er ikkje berre med på å støtte opp under handlinga på skjermen, men kan ofte skape eit sett med forventningar eller føringar i sjølve lyttaren. Til dømes, ein spenstig, up-tempo melodi kan indikere eit eventyr eller ein hektisk jakt, medan ein låg, dyster melodi kan føresjå fare eller trugsmål. Musikken spelar med andre ord ei viktig rolle i å stille inn vår emosjonelle respons på det vi ser.
Musikalsk skildring er ein annan teknikk som vert nytta for å skape eit meir djupt og rikt filmisk landskap. Denne metoden inneber at musikken ikkje berre følgjer handlinga, men aktivt tolkar og skildrar det visuelle elementet på skjermen. Dette kan inkludere alt frå den generelle stemninga i ei scene, til meir spesifikke element som skildrar det indre livet til karakterane.
Figur 8.2 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
8.3Leiemotiv
Nokre gonger vert spesifikke musikalske tema eller assosiert med bestemde rollefigurar eller element i filmen. Desse leiemotiva kan hjelpe til med å styrkje og fordjupe forståinga vår og emosjonelle tilknyting til desse karakterane eller elementa. Vi kjenner kanskje igjen dette best frå filmar som Star Wars, der ulike tema er knytte til ulike karakterar eller grupper.
Musikken har også ein viktig karakteriserande funksjon, der det soniske landskapet hjelper til med å definere den generelle tonen eller stemninga i filmen. Dette kan vere alt frå det storslåtte og episke, til det intime og personlege, og det er gjennom denne funksjonen at musikken verkeleg bidreg til å setje filmen i sin eigen unike kontekst.
Figur 8.3 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
8.4Musikk som bind saman
Endeleg er det viktig å merke seg at filmmusikk ikkje berre er med på å skape stemning, men også hjelper oss med å assosiere og knyte saman ulike element i filmen. Musikken kan få oss til å tenkje på noko vi tidlegare har sett eller høyrt i filmen, og hjelper oss med å byggje ei større forståing av den samla historia og dei ulike delane hennar. Dette kan bidra til å skape ei meir fullstendig og engasjerande filmisk oppleving for publikum.
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
01 / 06
The Power of Sound in Movies
Ludwig Göransson – «Can You Hear the Music?» frå «Oppenheimer»
1Gjere greie for utviklinga og betydninga av musikkvideoar i musikkindustrien.
9.1Kva er ein musikkvideo?
Ein er ein visuell representasjon av ein musikalsk komposisjon. Dei var opphavleg laga for å marknadsføre musikk, og er i dag eit integrert ledd i musikkindustrien. Musikkindustrien utnyttar potensialet i musikkvideoar til å uttrykkje kunstnaren sin visjon, historieforteljing, og ofte for å byggje opp ein eller ein identitet for artisten.
9.2Frå Queen til MTV
Historia til musikkvideoen starta for alvor i 1975, då rockebandet Queen lanserte musikkvideoen til låten "Bohemian Rhapsody". Låten hadde ein kompleks struktur og vart i utgangspunktet ikkje sett på som ein potensiell hit. Men då videoen vart send på TV, tok populariteten av. Sjølv om det allereie fantest musikkvideoar før Queen sin, markerer "Bohemian Rhapsody" eit viktig vendepunkt i korleis musikk vart marknadsført og konsumert.
Det store gjennombrotet for musikkvideoformatet kom likevel med lanseringa av musikk-TV-kanalen i 1981. Med slagordet "I want my MTV", gav kanalen ein kraftig støyt til ei utvikling der videoen ikkje berre kompletterte musikken, men ofte spelte ei avgjerande rolle for suksessen til artisten. Dette var eit tidspunkt der popmusikk og rock byrja å dominere, og musikkvideoar vart eit viktig verktøy for å skape og promotere superstjerner. Artistar som Madonna og Michael Jackson er døme på dette.
9.3Eit format i endring
Formatet på musikkvideoar har endra seg over tid. I byrjinga var dei ofte enkle framføringar eller dramatiske framstillingar av songtekstane. Med teknologiske framsteg og auka konkurranse, har videoane vorte stadig meir sofistikerte, med raske klipp, avanserte visuelle effektar, og ikkje minst eit sterkt fokus på seksualitet. Det siste kan sjåast som eit uttrykk for den generelle tendensen i samfunnet mot meir liberal seksuell fridom, men har òg vorte kritisert for å og for å bidra til ein seksualisert kultur.
Samstundes er det viktig å merke seg at musikkvideoar ikkje berre er kommersielle produkt, men òg kulturelle og kunstnariske uttrykk. Dei gir artistar ein plattform for å uttrykkje kreativiteten sin på tvers av medium, og for å kommentere samfunnet rundt seg. I dag er musikkvideoar eit viktig kunstnarisk og kulturelt fenomen som fortset å utvikle seg og påverke måten vi oppfattar og opplever musikk på.
Figur 9.1 KI-generert bilete, brukt som illustrasjon.
9.4Analysere musikkvideo
Her er ein del punkt om det å analysere ein musikkvideo:
1 . Presentasjon og innhald i songen:
Tittel på songen og artisten/gruppa, produksjonsår, kvar songen er henta frå, målgruppe og musikktype. Kva handlar teksten om? Gje eit kort handlingsreferat.
2 . Innhaldet i videoen, komposisjon og sjanger:
Skildre kort innhaldet i musikkvideoen. Er det snakk om ein einskapleg handlingskurve, eller fragmentariske (usamanhengande) klipp? Er musikkvideoen ein konsertvideo, ein video som fortel ei historie, ein lyrisk video (collage) eller ei blanding av desse? Grunngje sjanger.
3 . Samanheng mellom tekst og bilete:
Korleis er samanhengen mellom songteksten og handlinga i musikkvideoen?
4 . Filmatiske verkemiddel:
Skildre korleis musikkvideoen brukar vanlege filmatiske verkemiddel som opptakvinkel, biletutsnitt, fargebruk osb. Korleis er klippinga? Kva for eit klippetempo vert brukt?
5 . Personar og miljø:
Korleis er personane vi møter? Fokuserast det på ein enkelt person (vokalisten?), på alle i gruppa eller heilt andre personar? Kva for eit miljø finn vi i musikkvideoen? Er det nokon samanheng mellom tekst, musikk og miljø?
6 . Spesielle verkemiddel:
Kva er det spesielle ved denne videoen? Kva for spesielle verkemiddel brukar han? Er det lagt særskilt vekt på biletspråket, kulissene, symbolbruk, stemningar og assosiasjonar?
7 . Bodskap og oppsummering:
Korleis vurderer de denne musikkvideoen? Fungerer tekst, musikk og bilete saman og er det samanheng mellom musikkvideoen og målgruppen han er laga for? Trur du denne musikkvideoen bidreg til å auke salet til artisten(e)? På kva for ein måte får denne videoen fram identiteten til artisten? Kva er opplevinga di av denne musikkvideoen?
9.5Lage musikkvideo
Her er ein del punkt om det å lage ein musikkvideo:
1. Førebuing og idéfase
lytt grundig til songen fleire gonger
diskuter bodskap, stemning og tema
lag ein idé for kva videoen skal handle om (forteljing, stemningsvideo, performance osv.)
Planlegging
skriv eit enkelt manus eller idéskisse
lag storyboard (teikningar eller korte beskrivingar av scenene)
fordel roller i gruppa (regissør, skodespelarar, kamera, redigering)
finn ut kva utstyr og rekvisittar de treng
Organisering
vel innspelingsstader
lag ein enkel framdriftsplan (kva de skal gjere kvar dag)
sørg for at alle veit kva dei skal gjere
Innspeling
film alle scenene etter planen
ta fleire opptak av kvar scene (for tryggleik)
pass på lys, lyd og kameravinkel
Redigering
vel ut dei beste klippa
set saman videoen slik at han passar til musikken
klipp i takt med rytmen i songen
legg eventuelt til effektar, tekst eller overgangar
Ferdigstilling
sjå gjennom videoen fleire gonger
juster timing og overgangar
eksporter ferdig video i rett format
Presentasjon og vurdering
vis videoen for klassen
forklar tankane bak idé og val
få tilbakemelding frå medelevar og lærar
Refleksjon
kva fungerte bra?
kva kunne vore gjort annleis?
kva lærte de av prosessen?
Lytt og sjå
Lyd, film og aktivitetar
Syng med8 songar
Four Hands on Me (G)
Syng eller spel med singbacken – opne songteksten og trykk på play.
