VURDERINGSPLAN
TEMASPØRSMÅL
LÆRINGSPLAN
Ungdommane i dagens samfunn veks opp i ei ny digital verd. Denne verda er rik på moglegheiter, men også utfordringar. Teknologien, med smarttelefonar og sosiale media, gjer at heile verda er tilgjengeleg i lomma. Dette endrar korleis dei lærer, kommuniserer og samhandlar. Ungdommar er ikkje berre passive mottakarar av kunnskap lenger. Dei blir aktive skaparar og delarar av digitalt innhald. Men denne fridommen og openheita krev også nye ferdigheiter i å vurdere og handtere informasjon. Det er viktig for ungdom å lære korleis navigere trygt og effektivt i den digitale verda.
Informasjonssamfunn
Læringsmål
1. Informasjonsrevolusjon
2. Lagring av data
3. Overvaking
4. For lett tilgjengeleg?
5. Demokratiet
6. KI (AI)
Diskuter
I løpet av dei siste tretti åra har samfunnet vårt gått gjennom ein informasjonsrevolusjon. Denne endringa har vore mogleg på grunn av utviklinga av internett og digitale hjelpemiddel som datamaskiner og telefonar, og nye kommunikasjonsplattformer. Desse verktøya har opna opp for tilgang til mykje meir informasjon enn tidlegare, og informasjonen blir spreidd raskare enn nokon sinne.
Denne informasjonsrevolusjonen har gjort det mogleg å lagre data om nesten alt i livet vårt. Datamaskiner kan no lagre informasjon om alt frå kor mykje du går kvar dag, til kva du les om, og når du legg deg kvar kveld. Kraftige datamaskiner kan analysere data og finne mønster i åtferda til millionar av menneske og sensorar. Dette har ført til at overvaking av menneske har vorte mykje einklare.
Digitale reiskap kan brukast til både gode og dårlege føremål. På den eine sida, kan dei hjelpe oss med å forstå menneskeleg åtferd og forbetre livet vårt på mange måtar. På den andre sida, kan dei også brukast til å spreie falske nyheiter, utføre svindel som hacking, og overvake menneske på ein måte som kan vere unødvendig og invaderande. Spørsmålet om det er bra eller dumt at informasjon om menneske blir lett tilgjengeleg. På den eine sida, kan det hjelpe oss med å forstå og løyse mange samfunnsproblem. På den andre sida, kan det også føre til overvaking og tap av privatliv.
Overvaking av informasjon kan òg truge demokratiet. Dersom statar eller store selskap har for mykje kontroll over informasjon, kan det vere ein fare for våre demokratiske rettar.
I år 2023 slo kunstig intelligens (KI) igjennom for alle. KI er datasystem som kan lære av eigne erfaringar og løyse avanserte problem. Men spørsmålet er om KI trugar menneskeslekta. På den eine sida, kan KI hjelpe oss med å løyse problem som menneske ikkje kan løyse på eiga hand. På den andre sida, kan det òg vere ein fare dersom KI får for mykje makt og kontroll.
5 SPØRSMÅL
Teknologi
Læringsmål
1. Menneske som eit spesielt dyr
2. Teknologi før
3. Moderne arbeidsliv og teknologi
4. Internett og kvardagsliv
5. Konsekvensar av teknologiske endringar
6. Positive konsekvensar av digital teknologi
7. Negative konsekvensar av digital teknologi
8. Ansvarleg bruk av teknologi
Diskuter
Menneske er eit særskilt dyr, i stand til å nytte teknologi for å utvide evnene vi er fødde med. Vi kan lage reiskap som gjer oss i stand til å gjere ting som ville vore umogleg utan. På 1700- og 1800-talet byrja teknologien for alvor å endre samfunnet vårt gjennom den industrielle revolusjonen. Dette opna opp for utvikling av nye medisinar og transportmetodar, men det førte òg til forureining og klimaendringar.
I dag ser vi at færre og færre menneske jobbar med hendene og kroppen, medan stadig fleire jobbar på kontor eller i butikk. Arbeidet handlar ofte om å behandle informasjon. I dei siste tiåra har digital teknologi og organisering av informasjon ved hjelp av datamaskiner vorte meir og meir vanleg. Vi kan finne informasjon om varer på internett og kjøpe dei i nettbutikkar. Vi kan òg administrere bankkontoane våre sjølve.
Desse teknologiske endringane har medført at tradisjonelle arbeidsplassar forsvinn, og nye kjem til. Men kva er dei positive og negative konsekvensane av den digitale teknologien som omgir oss?
På den positive sida, har digital teknologi gjort livet vårt meir komfortabelt og effektivt. Vi har tilgang til uendeleg med informasjon og kan gjere ting som ville vore vanskelege eller umogleg utan denne teknologien. Det har òg skapt nye jobbar og forretningsmoglegheiter.
På den negative sida, har den digitale teknologien òg medført nokre utfordringar. Det kan føre til tap av jobbar, spesielt i tradisjonelle yrke. Det kan òg føre til meir stress og press til å vere konstant tilgjengeleg og produktiv. I tillegg, kan det òg medføre personvernsutfordringar og ein auke i nettkriminalitet.
5 SPØRSMÅL
Algoritmar
Læringsmål
1. Algoritmar som datamaskinoppskrifter
2. Algoritmane si utbreiing
3. Positive sider ved algoritmar
4. Negative sider ved algoritmar
5. Misbruk av algoritmar av hackarar
6. Behov for forståing og verning
Diskuter
Algoritmar kan samanliknast med oppskrifter som datamaskiner følgjer for å behandle og sortere informasjon. Dei finst overalt: på internett, i dataprogram og i appar vi brukar kvar dag. Dei gjer det mogleg å søkje på nettet, bruke sosiale medium og handle i nettbutikkar, og dei tilpassar innhaldet vi ser ved å analysere kva vi er interesserte i, kva vi har søkt etter, kvar vi oppheld oss og kva slags innhald vi liker eller deler.
Denne personlege tilpassinga kan vere nyttig, fordi ho hjelper oss å finne relevant og interessant innhald. Samstundes sorterer algoritmane bort mykje av det dei meiner vi ikkje er interesserte i. Dette kan føre til at vi hamnar i såkalla filterbobler eller ekkokammer, der vi hovudsakleg møter meiningar og informasjon som stemmer med det vi allereie trur på. Når vi ikkje blir utfordra av ulike synspunkt, kan tankane våre bli forma og påverka i større grad enn vi merkar sjølve.
Men algoritmar har òg andre mørke sider. Dei gjer det skremmande enkelt å stele og spreie bilete som folk ikkje ønskjer å dele, til dømes nakenbilete og anna sensitivt materiale. Ved hjelp av avanserte digitale program kan algoritmar også brukast til å forfalske bilete og videoar, noko som kan skape store problem både for enkeltmenneske og for samfunnet.
Samtidig finst det hackarar som utnyttar algoritmar for å bryte seg inn i datasystem, stele informasjon eller stengje folk ute frå sine eigne kontoar. Dette kan få alvorlege konsekvensar, som økonomisk tap, tap av personleg informasjon og store psykiske belastningar.
Også demokratiet kan bli påverka. I eit velfungerande demokrati er det viktig at folk har tilgang til ulike perspektiv, slik at dei kan tenkje kritisk og ta informerte val. Når algoritmar skapar snevre informasjonsrom og gjer oss meir polariserte, kan det svekkje den offentlege debatten og gjere det vanskelegare å forstå og vurdere samfunnsspørsmål på ein balansert måte.
Det er derfor avgjerande at vi forstår korleis algoritmar fungerer, både dei positive moglegheitene og dei negative konsekvensane. Slik kan vi verne oss sjølve og samfunnet, samstundes som vi nyttar dei fordelane algoritmane gir.
5 SPØRSMÅL
Du på internett
Læringsmål
1. Aldersgrensa på sosiale medium
2. Val av digitale medium
3. Tryggleik rundt deling på sosiale medium.
4. Sanninga om oss sjølve på sosiale medium.
5. FOMO, «Fear Of Missing Out».
6. Påverknad frå sosiale medium.
Diskuter
Aldersgrensa for å opprette ein konto på mange sosiale medium er 15 år. Likevel er det mange yngre barn som òg brukar slike plattformer, ofte med foreldra si godkjenning. Kva for digitale medium ein brukar kvar dag kan variere frå person til person. For nokre kan det vere sosiale medium som Facebook, Instagram, Snapchat, Tik-Tok eller Twitter. Andre kan bruke digitale medium som YouTube, Netflix, eller e-post.
Det er viktig å tenkje på tryggleiken rundt det ein delar på sosiale medium. Mange likar å vise fram bilete av alt dei kan skryte av ved livet sitt. Men det er viktig å hugse at det ein delar på nettet, kan bli sett av mange menneske, inkludert folk ein ikkje kjenner. Det er òg viktig å hugse at det ein legg ut, kan bli der for alltid.
Spørsmålet om det ein legg ut i sosiale medium viser heile sanninga om ein sjølv. Ofte er det delar, ein redigert versjon av livet sitt. Det kan vere ein fokus på dei positive sidene av livet, medan dei negative sidene blir skjulte. Dette kan skape eit skeivt bilete av kva som er «normalt». FOMO, eller «Fear Of Missing Out», er eit fenomen som mange kjenne på i dagens digitale samfunn. Sosiale medium gir oss stadige påminningar om at andre menneske gjer noko morosamt ein annan stad, og dette kan føre til ei kjensle av å gå glipp av noko.
Det er ikkje uvanleg å bli påverka av andre på sosiale medium. Dette kan vere på mange måtar. For nokre kan det vere ein positiv påverknad, som inspirasjon eller motivasjon. For andre kan det vere ein negativ påverknad, som press om å leve opp til urealistiske forventningar eller kjensla av å ikkje vere "god nok". Det er viktig å vere medvite på korleis sosiale medium påverkar oss, og å bruke det på ein måte som er sunn og positiv for oss sjølve.
5 SPØRSMÅL
Digitale fotspor
Læringsmål
1. Ver forsiktig med det ein delar på internett.
2. Tenk gjennom kva du delar.
3. Informasjonen du delar i dag kan påverke framtida di.
4. Hjelp til å slette informasjon.
5. Digital informasjon som bevis.
6. Tenk gjennom kva for bilete og filmar du deler.
Diskuter
Det er viktig å vere forsiktig med det ein delar på internett. Andre kan til dømes stele og lagre bilete av deg, og alt som er digitalt er lett å kopiere. Ingenting på internett forsvinn, det blir lagra til evig tid. Dette kan vere tekst, bilete/film og informasjon om stadar du har vore. Det er ikkje lurt å seie, gjere noko eller vise noko som du ikkje vil skal vere tilgjengeleg i framtida.
Kva du vel å dele med vennene dine på internett, og kva du ikkje deler, er opp til deg. Kanskje du deler kvardagslege hendingar, tankar og idear, eller kanskje bilete av deg sjølv og det du gjer. Men det er viktig å tenkje gjennom kva som er grunnen til at du vel å dele noko. Kva ønskjer du å oppnå med det du deler? Ønskjer du å dele ein del av livet ditt, inspirere andre, eller halde kontakt med venner og familie?
Du bør tenkje på om du vil at all informasjon om deg på nett skal kunne brukast i eit framtidig jobbintervju. Det du deler i dag, kan vere tilgjengeleg for framtidige arbeidsgjevarar, og det kan påverke korleis dei ser på deg. Slettmeg.no er ein teneste frå det norske Datatilsynet som kan hjelpe deg til å få sletta noko om deg på internett, eller noko som er delt medvite eller umedvite.
Digital informasjon kan nyttast som bevis dersom nokon gjer noko stygt eller kriminelt. Dette kan til dømes vere ved mobbing eller vaksne som vender seg seksuelt mot born.
Det er viktig å tenkje gjennom kva for bilete og filmar av deg sjølv eller andre du ikkje bør dele, og kva for bilete og filmar du deler. Som eit generelt råd, bør du ikkje dele noko som du ikkje ville vore komfortabel med. Dette kan inkludere nakenbilete, bilete av andre utan deira samtykkje, eller bilete som viser ulovleg aktivitet.
5 SPØRSMÅL
Nettvit
Læringsmål
1. Nettvit
2. Redd Barna sine nettvitreglar
Diskuter
Nettvit handlar om å opptre klokt, respektfullt og ansvarleg når ein brukar internett. Det omfattar både korleis vi kommuniserer med andre, korleis vi tek vare på eiga tryggleik, og korleis vi vurderer det vi ser og deler. Mange av råda som blir brukte i skular og heimar i dag, kjem frå organisasjonar som Redd Barna, Nettvett.no, Barnevakten og Politiet. Dei arbeider for tryggare nettbruk for barn, unge og vaksne, og gir praktiske råd for ein trygg digital kvardag.
Å vere nettvitar betyr mellom anna å vere medviten om kva ein legg igjen av digitale spor. Eit bilete, ein kommentar eller ei melding kan bli lagra, delt vidare eller misforstått. Difor er det lurt å stoppe opp og tenkje gjennom om innhaldet er nødvendig å dele, om det kan såre nokon, eller om det kan misbrukast. På nettet er ord og handlingar like verkelege som i kvardagen utanfor skjermen, og dei kan få konsekvensar både for deg sjølv og andre.
Gode nettvitsvanar handlar òg om å vere kritisk til informasjon. Internett er fullt av både pålitelege og mindre truverdige kjelder, og det krev at brukarar vurderer avsendar, motiv og innhald før dei stolar på eller spreier informasjon vidare. Det same gjeld reklame, påverknad og falske profileringar som prøver å spele på kjensler eller personlege opplysningar.
Å vise nettvit betyr derfor å vere merksam, omsynsfull og trygg i internettsamfunnet. Når fleire praktiserer god nettåtferd, blir nettet ein meir positiv og inkluderande stad for alle – ein stad der både læring, leik og kommunikasjon kan skje utan unødvendige konfliktar eller risiko.
5 SPØRSMÅL
Den digitale merksemda
Læringsmål
1. Sosiale medium og kontinuerleg bruk
2. Strategiar for å unngå dette presset
3. Økonomisk gevinst for store selskap
4. Kva du bør vere klar over
5. Ta kontroll over det digitale fotavtrykket ditt
Diskuter
Sosiale medium er konstruerte på ein slik måte at brukarane skal ønskje å bruke dei kontinuerleg. Vi blir stadig minte på nye meldingar og anna informasjon, som igjen skapar eit press om å svare raskt. Dette kan føre til stress og kjensla av å alltid måtte vere digitalt til stades.
For å unngå dette presset kan det vere lurt å setje opp faste tidspunkt for når ein skal sjekke kontoane sine. Det kan òg vere nyttig å skru av påminningane frå desse applikasjonane for å minske mengda av avbrot i kvardagen.
Store selskap har stort utbyte av den konstante bruken vår av sosiale medium. Dei tener pengar på annonsane vi ser i desse plattformene. For kvar gong du klikkar på ein annonse, får selskapet som eig appen betalt frå annonsøren. Dette beløpet kan verke lite per klikk, men i det store biletet blir det snakk om store summar. Jo meir tid du brukar framfor skjermen, jo meir annonsar ser du, og jo meir pengar tener desse selskapa.
Det er viktig at du er klar over korleis reklame blir plassert i appane du brukar. For det første, slik at du kan ta medvitne val om kva du klikkar på og kva du ignorerer. For det andre, for å forstå korleis informasjonen din blir brukt til å tilpasse reklame til deg. Ved å forstå korleis denne prosessen fungerer, kan du ta meir kontroll over det digitale fotavtrykket ditt og kva slags innhald du blir eksponert for på internett.
5 SPØRSMÅL
Hekta på skjerm
Læringsmål
1. Spel og påverknaden deira
2. 'Loot boxes' og utgifter knytt til spel
3. Negativ påverknad av spel
4. Bruk av sosiale medium
5. Positive aspekt ved spel
6. Sosiale medium og konsekvensar av bruken
7. Refleksjon over bruk av digitale medium
Diskuter
Spel har ei særeigen evne til å trekkje oss inn i fiktive verder. Men det er viktig å hugse at for nokre kan spel bli ein form for avhengigheit. Ein kan bruke store pengesummar på spel, til og med til det punktet der det kan øydeleggje livet. 'Loot boxes' er eit døme på korleis spel kan krevje ekstra utgifter, noko som har ført til at det no er ulovleg i nokre land. Kva synest du om å bruke ekte pengar for å kjøpe "nødvendige" ting i spela du spelar?
Spel kan også bli ein tidstjuv og føre til helseskadar grunna stillesitting over lengre tid. Korleis påverkar dette deg dersom du er ein såkalla "gamar"? Klarer du å gjere leksene dine? Kva med bruken av sosiale medium?
Det er ikkje berre negativt med spel. Dei kan vere lærerike, hjelpe oss med å utvikle språkferdigheiter og konsentrasjon. Spel kan til og med hjelpe oss med å finne nye vener.
I sosiale medium betaler vi ikkje med pengar, men med tida vi brukar framfor skjermen og data vi legg att. Emojiar og 'blir likt' har vorte ein sentral del av kommunikasjonen vår på desse plattformene. Kva kjensler får du når du får mange 'bli likt' på eit innlegg? Kva med når du får få? Kva gjer "emojiar" og "likes" med deg? Å reflektere over slike spørsmål kan hjelpe oss til å forstå korleis vi tek omsyn til digitale medium, og korleis dei påverkar oss både fysisk og psykisk.
5 SPØRSMÅL
Læringsmål
1. Korleis ein kan påverke og bli påverka
2. Propaganda og krig
3. Er det mogleg å fortelje ei historie objektivt?
4. Sjølvskaffa informasjon
5. Truverdigheit og relevans av kjelder
6. Påverknad gjennom lesing og sosiale medium
7. Produktreklame og produktplassering
8. Korleis vere kjeldemedviten i sosiale medium
Diskuter
Korleis ein kan påverke og bli påverka er eit stort spørsmål. Her er det mange aspekt å tenkje på, frå korleis ein sjølv forstår informasjon, til korleis andre forsøkjer å påverke oss.
Først av alt, er det viktig å sjekke kjelder du er einig med, men også dei du er ueinig med. Når ein bodskap spelar på sterke kjensler, bør du vere ekstra på vakt. Sterke kjensler kan gjere oss blinde for dei underliggjande motiva til kjelda.
Propaganda er eit verktøy som kan brukast av politikarar for å sverte politiske motstandarar og av selskap for å få folk til å kjøpe produkta deira. Det blir ofte brukt i krig for å få folk til å støtte krigføringa. Dette er kjend som krigspropaganda.
Men er det mogleg å fortelje ei historie objektivt? Objektivt betyr at ein er nøytral og ikkje lèt eigne meiningar eller haldningar spele inn. Dersom du kranglar med ein venn, er det ikkje sikkert at dei begge fortel nøyaktig den samen historia om kva dei kranglar om. Kvifor er det slik? Vi menneske er subjektive, og vi har alle våre eigne perspektiv på ting.
Det er difor viktig at du skaffar deg informasjon sjølv. YouTube, til dømes, har mykje god informasjon, men også mykje som ikkje stemmer. Det finst mykje feilinformasjon der ute, og du må alltid vurdere kjeldene dine, også på YouTube. Har du tillit til kjelda di, kallar vi ho truverdig eller påliteleg. Om kjelda gir svar på akkurat det du lurer på, kallar vi ho relevant.
Vi påverkast alle av det vi les og ser, spesielt på sosiale medium. Folk du følgjer stolar du ofte på, så det er viktig å vere klar over at nokon kan påverke deg for å oppnå fordelar. Influensarar kan tene mange pengar på å reklamere eller omtale ulike produkt, og i mange tilfelle kan det vere vanskeleg å skilje mellom produktreklame og det som vert sagt eller vist. Dette er kjend som produktplassering eller innhaldmarknadsføring.
Men korleis kan du vere kjeldemedviten i sosiale medium? Folk i sosiale medium er ofte folk ein ser opp til, og då stolar vi lettare på dei. Dette gir influensarar eit ekstra ansvar - eit etisk ansvar. Lova seier at influensarar må merke kva som er sponsa, men kjeldemedvit vil seie at du er medviten på kva som påverkar deg. Det er ikkje ulovleg å påverke og å bli påverka, men vi må vere medvitne om korleis dette skjer.
Tenk deg at ein venn rår deg til a laste ned ein app du må betale for. Spelar det ei rolle for deg om vennen din får betalt for å tilrå denne appen? Og kva meiner du om at ein influensar med mange unge følgjarar gir tilrådingar om skjønnheitsoperasjonar? Er dette noko vi skal akseptere, eller bør det vere strengare reguleringar? Dette er spørsmål vi må stille oss sjølv i ein tid der informasjon og påverknad er overalt.
5 SPØRSMÅL
Læringsmål
1. Kva er kjeldekritikk?
2. Kven brukar kjeldekritikk?
3. Kva om ein kjem over motstridande informasjon?
4. Kritisk tenking i dagleglivet
5. Kva å gjere ved mistanke om feilaktig informasjon?
6. Kva er metode i samfunnsfag?
7. Kjeldekritikk i det digitale landskapet
8. Grunnreglar for kjeldekritikk
Diskuter
Kjeldekritikk er å vurdere kven som er avsendaren av eit stykke informasjon og kor truverdig denne informasjonen er. Dette blir nytta både av dei som forbruker medium og av dei som lagar medieinnhald. Ein kan lett bli overtydd når nokon presenterer "fakta" på ein overbevisande måte. Har du nokon gong vorte overtydd av noko du har lese eller sett på nettet, for så å innsjå at det faktisk ikkje stemde? Kva tenkte du då?
Om du får informasjon som seier ulike ting samtidig, er det viktig å vite korleis ein finn ut kva som er rett - og kva som ikkje stemmer. Du bør kunne avsløre usann informasjon, vere skeptisk, vite kor du kan finne informasjon du kan stole på, og søkje informasjon frå meir enn berre éi kjelde.
Nyheitshjulet, til dømes, har ofte mykje informasjon som ikkje stemmer. Du tenkjer kritisk til dagleg, som når du sjekkar datoen på mjølka. Når du nyttar ein søkjemotor og får mange treff, bør du også tenkje kritisk. Men det er viktig å ikkje bli så kritisk at du mistar tillit til alt og alle.
Om du kjem over informasjon som du meiner ikkje stemmer, kva kan du då gjere? Ei kjelde kan vere mange ting: eit menneske, ein artikkel, ei avis, eit bilete, ein gjenstand eller ein snap. Ikkje all informasjon er like viktig, men når det gjeld avgjerande val, bør ein vere nøye med kva informasjon og kva kjelde ein nyttar. Kven seier dette? Korleis seier dei det?
Metode i samfunnsfag er ei slags oppskrift eller framgangsmåte for å finne gode kjelder, og tenkje over kva kjelder ein vel å bruke. Det vil seie å vere kjeldekritisk eller medviten om kjeldene. Det er viktig å skaffe informasjon frå fleire kjelder og synsvinklar som seier noko om det same. Dette gir eit meir nyansert syn.
Faktisk.no er ein nettstad som sjekkar nyheiter og om det politikarar seier er rett. Tenk.faktisk.no er eit skuleprosjekt frå Faktisk som gir tips om kva ein bør tenkje på når ein les nyheiter på nett og i sosiale medium.
Ein god regel er å alltid tenkje kjeldekritisk, spesielt i sosiale medium. Sjekk fleire kjelder, ver skeptisk, og ikkje ta alt for gitt.
5 SPØRSMÅL
Læringsmål
1. Utviklinga av nyheitsdistribusjon
2. Ver varsam-plakaten
3. Regelutforming for ein personleg Ver varsam-plakat
4. PFU og klagesaker
5. Nyheiter og redaksjonar
6. Sjekkliste for nyheitsjakt på nett
7. Informasjonstype og kvalitet
Diskuter
Er det verkeleg sant det som står i nyheitene? Nyheiter blir spreidde raskare enn nokon gong før, takka vere ein stadig veksande mengd av nyheitskjelder og verktøy som sosiale medium. Det er no utruleg enkelt å spreie nyheiter på nettet, anten dei er sanne eller usanne.
For å sikre at det som blir delt er sannferdig, har vi noko som heiter Ver varsam-plakaten. Dette er ei samling av felles reglar som bestemmer kva ein har lov til å skrive - og spreie. Dei insisterer på at vi skal sjå saker frå fleire sider og at seriøse aviser og nettstadar må forplikte seg til å følgje desse reglane. Om nokon bryt desse reglane, vil Pressens Faglige Utvalg (PFU) gripe inn.
Dersom eg skulle lage ein slik plakat sjølv, ville eg ha lagt vekt på å sikre at alle perspektiv blir representerte, at alle fakta blir kontrollerte grundig, og at det er klare retningslinjer for korleis usann informasjon skal handterast. PFU tek imot klagar på mange ulike saker. Du kan finne døme på dette ved å gå inn på pfu.no.
Nyheiter blir ikkje laga av éin person åleine. Dei blir vanlegvis produserte av redaksjonar, med mange journalistar som skriv og les kvarandre sine saker. Det er og ein ansvarleg redaktør, ein person som må godkjenne alt som blir publisert i redaktørstyrte medium.
Det er viktig å ha ei sjekkliste når du finn informasjon eller nyheiter på nettet. Er nettstaden redaktørstyrt? Har han ei eiga logo? Følgjer nettstaden Ver varsam-plakaten? Kven har skrive saka, og kva seier andre om denne nettstaden? Sjekk opp mot truverdige kjelder for å unngå å bli lurt, og hugs at Wikipedia ikkje er redaktørstyrt.
Det er viktig å kunne skilje mellom falske nyheiter og feilinformasjon. Falske nyheiter er informasjon som ikkje er sann, og som er delt med vilje og meining. Dei er ofte pakka inn i tekst, bilete eller video som gir seg ut som nyheiter. Feilinformasjon derimot, er informasjon som er delt på feil grunnlag, og kan forkomme sjølv i redaktørstyrte medium.
5 SPØRSMÅL